‘De overheid moet de Weight Watchers van duurzaamheid zijn’

woensdag 7 april 2021
Grote delen van het Nederlandse platteland staan ‘leeg’ en kunnen worden aangewend om de nijpende woningnood op te lossen. Slecht idee, vindt Rients Dijkstra, hoogleraar Urban Design aan de TU Delft. “Op alle fronten is bouwen buiten de stad antiduurzaam”, zegt hij. “Een groot aantal woningen is, ruimtelijk gezien, best eenvoudig in de bestaande stad te realiseren.”

Uit een studie die Dijkstra samen met de Vereniging Deltametropool uitvoerde naar het laadvermogen van de provincie Zuid-Holland – “en enkele andere studies”, aldus de stedenbouwkundige – blijkt dat de stad nog veel ruimte heeft voor woningen. Te denken valt aan OV-knooppunten, maar ook daaromheen gaan we volgens Dijkstra nog lang niet zo efficiënt om met onze stedelijke ruimte. “Dit heeft alles te maken met wat je doelstellingen zijn”, zegt hij.

Kansrijke gebieden

Op dit moment is de stad ingericht om de auto te voorzien. De autowegen zijn breed en als fietser en voetganger moet je daar maar een weg doorheen zien te banen. De truc is, volgens Dijkstra, om dit om te draaien. “Als duurzaamheid verhogen een belangrijke doelstelling is, kijk je met een andere blik naar de omgeving”, zegt hij. “Dan zie je bijvoorbeeld dat veel stationsgebieden te dun bebouwd zijn. Er is veel te veel ruimte voor het verkeer, zoals parkeerplekken, en te weinig dubbel toegepast grondgebruik.”

Dijkstra werkt momenteel aan een vernieuwd stationsgebied voor zowel Leiden als Rotterdam. “Van beide wordt al twintig jaar gezegd dat ze volgebouwd zijn”, zegt hij. Niet dus. “In Leiden hebben we laten zien dat we 300.000m2 vloeroppervlak kunnen toevoegen en in Rotterdam zelfs een half miljoen. Dat heeft veel te maken met saneren en het netjes vervangen van verouderde gebouwen, zodat meer mensen in de buurt van het station kunnen wonen, werken en uitgaan. Financieel komt het ook uit, want er zijn genoeg partijen die dit gebied interessant vinden. Je geeft iets meer geld uit, maar het resultaat is dat je geen auto nodig hebt, je ontmoeting in overvloed krijgt en het openbaar vervoer is vlakbij huis. Ook voor bedrijven is dat fantastisch.”

Geen nieuwe problemen

Natuurlijk zijn er ook nadelen aan wonen boven een station, maar volgens Dijkstra moeten we ons daar niet op blindstaren. “De vraag is: hoe groot zijn die nadelen in verhouding tot de nadelen van bouwen op andere locaties?” zegt hij. “Als ik suburbaan bouw, heb ik een woning in een stille omgeving, maar heb ik een auto nodig om op werk te komen en veroorzaak ik dus geluids- en milieuoverlast over de hele rit die ik afleg. Naast het station kun je stille gevels aan de spoorzijde bouwen. Dit zijn geen nieuwe problemen. We bouwen ook in de buurt van grote stedelijke wegen. Het is een kwestie van slim inrichten op basis van het programma dat je hebt.”

"In de drukke centra van Parijs en Londen gaat 90 procent met het ov en zit 10 procent in de auto. Bij ons zitten we nog mijlenver van die verhouding af"

In die zin is Dijkstra niet per definitie tegen bouwen op het platteland. Het gaat erom dat ‘je geen schade aanricht’. “In termen van mobiliteit, grondgebruik en duurzaamheid is dit simpelweg niet het goede moment”, zegt hij. “We moeten eerst veel achterstand inhalen, die we met veel vindingrijkheid kunnen en moeten oplossen, totdat we per saldo duurzaam zijn. Dán kunnen we het opnieuw erover hebben.”

Des te meer reden om te bouwen in de stad, volgens Dijkstra. “Door te verdichten rondom stations en haltes, ben je in cirkeltjes van dichtheid aan het bouwen”, vertelt hij. “Dat leidt ertoe dat je het bestaande stedelijke weefsel behoudt en intensief bouwt op de plekken waar dit de meeste meerwaarde en duurzaamheid oplevert. Daarmee treden we in de voetsporen van grote Noordwest-Europese steden zoals Londen en Parijs, waar dit allang gebeurt. Daar gaat in de drukke centra 90 procent met het ov en zit 10 procent in de auto. Bij ons zitten we nog mijlenver van die verhouding af.”

Conservatisme

Het toekomstbeeld dat de voormalig hoogleraar schetst, is niet nieuw. Toch wordt deze collectieve stap maar niet gezet. Dat heeft volgens Dijkstra veel met geld te maken, maar er ligt ook een conservatieve houding aan ten grondslag. Dijkstra: “De prijs van woningen [in de stad, red.] loopt op en dat zet de ontwikkelwinst mogelijk onder druk, maar van een afstand bezien zou dat niet doorslaggevend moeten zijn. We doen het op dit moment niet goed, dus als je belooft de samenleving duurzamer te maken, moet je geen compromissen sluiten. Doe je dat wel, dan trappen we in dezelfde val: mooie beloftes die niet worden waargemaakt en doelstellingen die verder opschuiven.”

"Op alle fronten is bouwen buiten de stad antiduurzaam"

Volgens Dijkstra is de tijd van voorzichtig doen voorbij. “Wat nu wordt beloofd, moeten we waarmaken”, zegt hij. Daarbij wijst hij op de negatieve impact die bouwen op het platteland heeft. “Op alle fronten is bouwen buiten de stad antiduurzaam: we verliezen groene ruimte en dus biodiversiteit, we blijven auto’s nodig hebben en we bouwen energetisch minder zuinig. Ja, het is goedkoper en waarschijnlijk sneller om in een weiland te bouwen dan in een complexe stedelijke omgeving, maar dat zijn zwakke excuses. Het is even slikken, maar alles wat we nu doen, moeten we in één keer goed doen.”

Kwestie van wennen

Een radicale paradigmaverschuiving van het stedelijke beeld, waarin auto’s niet langer te zien zijn, is dat waar Dijkstra op doelt? “Nou, nee”, zegt hij. “Wat je wil is dat het duurzaam is én dat het ruimtegebruik van vervoer in balans is met het ruimtegebruik van andere ruimtevragers. Deelmobiliteit gaat daar enorm in helpen. Stel je voor: één goed benutte deelauto maakt tien privéauto’s overbodig. Dat is een vermindering van tien keer minder auto’s. Dat betekent niet dat er tien keer minder kilometers worden gereden, maar wel tien keer minder parkeerplekken.”

Het toekomstbeeld dat Dijkstra hiermee schetst, is een die precies de gezonde leefomgeving nastreeft waar nu behoefte aan is. Dijkstra: “Limiteer de snelheid in de stad tot 25 of 30 kilometer per uur, beperk de verkeersruimte en haal parkeerplekken uit de openbare ruimte. Dit alles kun je teruggeven aan de burger voor stadsnatuur, kinderen, fietsers, waterbeheer, et cetera.” Makkelijker gezegd dan gedaan, snapt Dijkstra. Dit is ook deels een kwestie van cultuurverandering.

“We kunnen wat leren van thuiswerken door corona: niet meer iedereen om acht uur de deur uit”, vervolgt hij. “We moeten bovendien leren dat veel van die ritten niet per se met de auto gemaakt hoeven te worden door in te zien wat voor schade het anders oplevert.” Dat betekent dat we van een stukje luxe moeten afstappen. Wat Dijkstra betreft is dat in Nederland best te doen, gezien ons milde klimaat. “Als je opgroeit dat je soms nat wordt als je fietst en iedereen doet dat om je heen, dan is dat normaal en dus prima. Daar zit niets onveiligs aan.”

Overheidscoach

Dat betekent meer voorlichting en richtlijnen die gedragsondersteunend zijn. De overheid lijkt daar de uitgelezen partij voor, denkt ook Dijkstra. “Ik zag laatst een reclame van een partij soortgelijk aan Weight Watchers”, zegt hij. “Zoiets hebben wij ook nodig. Het blijft ontzettend moeilijk om in je eentje gewoontes af te leren, zoals teveel zoetigheden. Wat helpt is iemand die kritisch meekijkt en je bij de les houdt: een strenge, maar prettige coach. Eigenlijk zou de overheid de Weight Watchers van duurzaamheid moeten zijn.”

"Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat we, met al onze inventiviteit, vernieuwingsdrang en koopmansgeesten, er gewoon gaan uitkomen"

Toch kunnen we niet alle ballen op de overheid gooien, zegt de stedenbouwkundige. Iedereen moet er wat aan doen. Zo ook de ontwerp- en bouwsector. “Daarin zie ik veel oprechte goede voornemens die leiden tot goede initiatieven, maar de urgentie is nog te gering”, zegt Dijkstra. “Er is nog teveel window dressing. De bedoelingen zijn goed en worden met een glimlach ontvangen, maar daarna wordt gekeken hoe de veranderingen niet teveel gaan schuren met de huidige praktijk. Zo halen we die doelstellingen niet.”

Ondanks dit alles is Dijkstra niet pessimistisch over de toekomst. Integendeel: er schuilt een diep optimisme in zijn verwachtingen. “Duurzaamheid is duurder als je het afzet tegen de manier van werken die we gewend zijn, maar dat is relatief”, besluit hij. “Ik kan mij namelijk niet aan de indruk onttrekken dat we die manier gaan stopzetten, omdat we weten dat die niet duurzaam is, en dat we met al onze inventiviteit, vernieuwingsdrang en koopmansgeesten er gewoon gaan uitkomen. We vinden wel een manier om dit goed, snel en betaalbaar te doen. Het is een kwestie van de schouders eronder en volhouden.”

Er is maar een probleem . Dat is de drang van de Nederlander( s) , die angsten heeft (ook uit het lang geleden ) hij is een gedreven individu. Iedereen zijn " eigen plekkie " met zijn eigen mening en zijn eigen gevoel. En ga zo maar even verder . Ja het kan , veranderen , maar steek je , je hoofd boven het maaiveld uit . daar zit het probleem . En juist de overheid , vooral lokaal. Er zal toch eens iets gaan op een manier dat niet aansluit op de doelstellingen en regelgeving . Heb ervaring hiermee en weet wat de gevolgen daar van zijn . Groet Giel Klaver

"efficiënt om met onze stedelijke ruimte" Ja, ruimte...maar de rest dan? Met echte decentralisatie is een veel en veel lagere CO2 footprint te behalen. Laag/middeldichtheid wonen kan gewoon 100% bio-based ipv betonnen hoogbouw, met meer dan genoeg dak oppervlak voor zonnecollectoren voor wonen en vervoer ruimte voor eigen energieopslag (thermische en elektra), (iets wat in de stad onmogelijk is en dus weilanden met pv's worden volgezet) naast de eigen voedselbossen, gezond, wonen in het groen met meer dan genoeg ruimte voor nutriënten, materiaal en water recycling.

Wonen in de "efficiënte" stad kan niet zonder een extreem hoge energie foot-print. Dus geen wonder dat D66 nu de lobby is begonnen voor kernenergie.... en 100.000 jaar afval opslag (en volgens Greenpeace 240.0000)..hoezo efficiënt.???????? Ja als je weer ultra korte termijn denkt. Ba.

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.

Meer artikelen met dit thema

Nieuw: ‘Rapportage Woningbouw in hout’

17 jun om 10:14 uur
Veel woningcorporaties willen gaan bouwen in hout, maar hebben ook vragen. De ‘Rapportage Woningbouw in hout’ gaat…
Lees verder »

Deze sprekers kun je verwachten op het Duurzaam Gebouwd Congres

17 jun om 08:00 uur
Het Duurzaam Gebouwd Congres draagt dit jaar het thema 'Welkom in de Woonfabriek'. De naam zegt het al: de…
Lees verder »

Duurzaam Gebouwd Congres 2021 legt focus op woningbouw

15 jun om 08:15 uur
In 2020 zagen we de bouwproductie krimpen, maar alle signalen staan op groen om een urgente inhaalslag te maken.…
Lees verder »

Onderzoek naar geluidsadaptief bouwen van start

14 jun om 15:51 uur
Op 15 juni wordt in Haarlemmermeer gestart met het opbouwen van een zogenaamd fieldlab, waar onderzoek wordt…
Lees verder »

Ondanks krapte is woningtekort afgenomen door corona

11 jun om 10:36 uur
Nog steeds worden de meeste woningen boven vraagprijs verkocht. Toch zien we een bijzondere ontwikkeling: het…
Lees verder »

Maak het verschil in Ede!

9 jun om 12:06 uur
Ede is een groeiende gemeente. De Edese bevolking groeit, en steeds meer mensen uit de Randstad en de rest van het…
Lees verder »

Gezond Utrechts studentenleven met The Cube

8 jun om 08:00 uur
Het markante studentenwooncomplex The Cube staat op de oude locatie van de Nederlandse Pakketdienst in de wijk…
Lees verder »

Rapport SKAO: 'Bouwsector doet weinig om duurzame transitie te versnellen'

1 jun om 06:00 uur
Volgens de Rapportage Maatregellijst 2020 van Stichting Klimaatvriendelijk Aanbesteden en Ondernemen (SKAO) neemt…
Lees verder »