Verdichten in de schaduw en geest van Cornelis van Eesteren

Tekst: Ysbrand Visser; beeld: Blau 

Aan de hand van het fenomeen stadsstraten bestudeerde Blau een type verdichting ‘van onderaf’ voor Buitenveldert. Met het Algemeen Uitbreidingsplan van Cornelis van Eesteren als basis, waar je natuurlijk niet te veel aan wilt tornen. Biedt het stratenpatroon van Buitenveldert dan ruimte voor het verdichten met woningen door bepaalde assen te promoveren tot dynamische stadsstraten? 

“In bredere zin”, begint Daniel Ruigrok, “gaat het ons om het programmeren van de stad. Alleen maar verdichten met meer woningen is een te eenzijdig startpunt. Dat is de laatste decennia wel gebeurd, met vooral woningbouwplannen zonder daarbij de stedelijke dynamiek op te zoeken. Daarbij ontbrak vaak het aanvullende programma, met maatschappelijke en culturele voorzieningen en winkels. Het moet ook gaan over een type verstedelijking waarmee je de stad verder wilt brengen. Dat kun je bereiken door buurtontsluitingswegen te transformeren tot stadsstraten en hier de dynamiek te concentreren. Daarbij laat je de binnenblokken juist met rust, want daar ingrijpen doet wat met de buurtstructuur en levert een gevoelige discussie op. Door echter te kiezen voor stadsstraten, hoeft niet de hele buurt op de schop.” 

Voorzieningen 

“De vraag is vervolgens welk type voorzieningen je aan zo’n verdichte stadsstraat koppelt. Alleen maar lokale supermarkten? Of ook culturele en andere typen voorzieningen die al bekend zijn in het centrum van Amsterdam, maar misschien ook nodig zijn in dit soort wijken die gaan groeien. Het winkelen in Buitenveldert is nu op het oog succesvol opgelost met interne winkelcentra, zoals het Gelderlandplein. Mensen komen daar graag, maar het is ook een soort binnenwereld die niet naar de openbare ruimte is gekeerd. Daarvandaan snellen mensen naar hun woning, waardoor de dynamiek niet meer op straat plaatsvindt. De nieuwe functies kunnen juist in combinatie met een woonprogramma een levendige stadsstraat opleveren. Dat kan niet overal en moet je op de juiste plek doseren. Langs andere ontsluitingsstraten moet je misschien zelfs gaan slopen, om zo de relatie met het landschap te versterken.” 

Het verdichten kan ook betekenen dat er eerst gesloopt moet worden; dat is per straat anders, aldus Ruigrok. “Dat bekijken we pragmatisch, waarbij ook de eigendomssituatie meespeelt. Verder heb je veel ongedefinieerde ruimte met prachtige, ruime profielen, maar die kunnen ook gebruikt worden voor woningbouw. Dan krijgt die straat een beter en smaller profiel, laat je nog heel veel met rust en blijft er ook ruimte voor een goede, doorgaande route in het netwerk. Parkeren - in ons vak vaak het grote probleem, maar ook de sleutel voor oplossingen - wordt dan opgelost met parkeerhubs in de vorm van een soort pakhuizen. Die krijgen ook een plek in een stadsstraat, eventueel in combinatie met andere collectieve voorzieningen.” 

In het ontwerp van Blau wordt één straat getransformeerd tot een belangrijkere stedelijke as, die vanuit Amsterdam door de Zuidas naar Amstelveen loopt. Ruigrok: “Dat is een directe en logische lijn waar alle dynamiek in zit. Met hoogbouw voor wonen en verschillende functies, zoals grootschalige detailhandel of een nieuwe bioscoop. En met ruimte voor alle modaliteiten en groen. Haaks daarop wordt een as met een erg ruim profiel juist vernauwd, waardoor die, dankzij heel logische oversteekplekken, als een soort ritssluiting buurten aan elkaar knoopt. Verder zorgen we voor diverse verbindingen over de Zuidas naar Amsterdam. Dat zijn ook stadsstraten en tevens doorgaande linten, met ook veilige fietsroutes, die allerlei wijken aan elkaar verbinden. Daarnaast laten we een paar lijnen bewust met rust om de ruimtelijke karakteristieken van Buitenveldert overeind te houden.” 

Dit is een fragment uit een artikel uit Stedebouw & Architectuur #2 2026, thema gebiedsontwikkeling. Het volledige artikel is exclusief beschikbaar voor abonnees. Nog geen abonnee? Bekijk de mogelijkheden >> of bekijk als abonnee deze editie meteen in onze digitale bibliotheek.