Snelweglandschap en de architectuur van kunstwerken

woensdag 11 augustus 2021

Jeroen Mensink. architect/directeur bij JAM* architecten. Foto door Kees Hummel

In een compact land als het onze raken infrastructuur en de gebouwde omgeving steeds meer met elkaar verweven. Waar in de 20ste eeuw onze snelwegen de automobilist nog over Hollandse parkways door het open polderlandschap leidden, worden snelwegen zelf een verweving van weg en landschap, verankerd door markante civiele kunstwerken.

In dit snelweglandschap wordt infrastructuur zelf het kunstwerk, een uitgestrekt gebouwd object met ‘gevels en daken’. Op ons bureau tekenen we dan ook plattegronden, aanzichten, doorsneden en principedetails voor infrastructuur, zoals voor elk ander gebouw. Inclusief aansluitingen op watersystemen, energiestromen en duurzame materialisering. 

Omdat ons stedelijk gebied grootschalige infrastructuur steeds dichter nadert, ontstaan op het grensvlak steeds vaker problemen met geluid en - meer recent - stikstof. Dat zorgt voor meer en meer gevels langs snelwegen in de vorm van geluidschermen. Schermen die steeds hoger en langer worden. Deze schermen vormen daarmee een barrière, maar de schermen bieden ook kansen. Bijvoorbeeld voor de opwekking van energie (dadelijk meer daarover), maar ook voor het versterken van ecologie en biodiversiteit. We werken momenteel aan verschillende schermen die begroeid zijn met gevarieerde beplanting, ruimte bieden aan nestmogelijkheden voor insecten en samen met een ecologische oever langs de randsloot een afgeschermde ecologische verbinding creëren langs de weg.

Niet alleen snelwegen, maar ook gebiedsontsluitingswegen binnen steden worden steeds vaker als onderdeel van de openbare ruimte ingepast en vormgegeven. Het project Leidse Ring Noord is daar een goed voorbeeld van. Wat een hoofdverkeersader is tussen de A4 en de A44, dwars door de stad, wordt vooral benaderd als een opwaardering van een langzaam verkeernetwerk in een aantrekkelijker openbare ruimte. Voor de gemeente Leiden is infrastructuur een belangrijke ontwerpopgave, die integraal onderdeel uitmaakt van de openbare ruimte.

Terug naar energie en infrastructuur. De recent verschenen RES’en hebben hun zoekgebieden voor de opwekking van energie vaak geprojecteerd op snelwegtracés. Bundeling is geen gekke gedachte: beide veroorzaken immers hinder voor de leefomgeving. Ook voor PV-panelen wordt gekeken naar snelwegen en dat klinkt logisch. Toch gaan die twee mank. Grote windturbines moeten minimaal 30 meter van de rand van de weg worden geplaatst en passen daarom bijna nooit binnen het areaal van de snelweg. Als ze in de buurt van de snelweg geplaatst worden, staan ze vaak achter op de kavel van een boer. 

Voor de opwekking van zonne-energie kijkt Rijkswaterstaat liever naar grootschalige locaties voor energieopwekking, zoals de Maasvlakte. De Provincie Zuid-Holland bewijst met de aanleg van drijvende PV-panelen in de aansluiting van de RijnlandRoute op de A4 dat het wel degelijk kan. De claim van de RES’en op het snelweglandschap moeten we serieus nemen. 

Laten we integraal werken aan de architectuur van de snelweg en de duurzame inpassing van infrastructuur in snelweglandschappen.


Dit artikel verscheen in Stedebouw & Architectuur, editie Gevels & Daken van 2021. De volledige editie is te lezen via onze digitale bibliotheek.

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.

Meer artikelen met dit thema

Zwolle krijgt groene ‘opgetilde straat’ over het spoor

24 sep om 09:33 uur
Station Zwolle ambieert het groenste station van Nederland te worden. Met het ontwerp van een nieuwe…
Lees verder »

Transities op gang brengen met The Butterfly Effect

14 sep om 10:08 uur
Voor de Design Challenge ‘Onze Energie Ons Landschap’ maakte het team van VenhoevenCS, DS Landschapsarchitecten en…
Lees verder »

Stedenbouwkundige Ton Schaap ontvangt 43e BNA Kubus

10 sep om 09:01 uur
De 43ste BNA Kubus 2021 gaat naar stedenbouwkundige Ton Schaap (1952). De jury roemt Schaap voor het leiderschap…
Lees verder »

VenhoevenCS geselecteerd voor ontwerp stedenbouwkundig plan Arenapark Hilversum

27 aug om 08:00 uur
Deze zomer is VenhoevenCS architecture+urbanism door de gemeente Hilversum geselecteerd voor de stedenbouwkundige…
Lees verder »

Benthem Crouwel + West 8 ontwerpen nieuw station voor Brno

18 aug om 08:00 uur
De stad Brno heeft het team van Benthem Crouwel Architects + West 8 Stedenbouw en Landschapsarchitectuur…
Lees verder »

Oplaadpunten voor elektrische auto’s in parkeergarages

2 aug om 10:00 uur
We zien naast reguliere parkeerplekken ook steeds meer elektrische oplaadpunten in parkeervoorzieningen. Zo kunnen…
Lees verder »

Vastgoed holistisch benaderen, wat houdt het in?

13 jul om 09:32 uur
Slechts enkele jaren geleden was het nog vreemd om te zeggen dat je projectontwikkeling of een (her)ontwikkeling…
Lees verder »

Valkuilen van participatie en het belang van een goed plan bij locatie-ontwikkeling

7 jul om 09:35 uur
Bij het ontwikkelen van een locatie komt participatie kijken. Uit onze ervaring blijkt dat het organiseren van…
Lees verder »