Opzetten van een Nationale Grondbank

woensdag 19 januari 2022
De prijs voor bouwgrond is in Nederland 'by far' het hoogst van Europa. Als we ongeveer 2% van de grond met agrarische bestemming zouden omzetten naar bouwgrond kunnen we ruimschoots voldoen aan de huidige woningbouwopgave. Dit cultuurlandschap is volgens velen echter een belangrijke drager van identiteit, die behouden moet blijven. Ons land kent echter nog meer potentiële stukken bouwgrond. Een Nationale Grondbank brengt die bij elkaar en houdt de regie.

De overheid heeft veel grond in eigendom, maar dit bezit is sterk versnipperd. Het gaat vaak om on- of onderbenutte percelen van bijvoorbeeld gemeenten, provincies, waterschappen, het Rijksvastgoedbedrijf, Defensie, Rijkswaterstaat of Staatsbosbeheer. Door dit grondbezit samen te voegen in een Nationale Grondbank krijgen al die verschillende percelen één eigenaar en kan het versnipperde bezit effectiever gecombineerd worden bij toekomstige gebiedsontwikkeling.

Een Nationale Grondbank denkt integraal en grensoverschrijdend, waardoor grondgebruik beter en flexibeler kan aansluiten op de grote ruimtelijke uitdagingen, zoals die bijvoorbeeld zijn geformuleerd in de NOVI. Een grondbank maakt het tevens mogelijk om gebieden grootschaliger te ontwikkelen of juist te beschermen, eenvoudiger grond uit te ruilen, nieuwe gronden aan te kopen en percelen opnieuw te verkavelen en te herbestemmen. Op die manier wordt economische waarde gecreëerd. Binnen de grondbank kunnen opbrengsten van grondontwikkeling worden gekoppeld aan verliesgevende (publieke) investeringen, zodat een businesscase die binnen één enkel project niet sluitend wordt, toch kan worden uitgevoerd. Als Staatsbosbeheer bijvoorbeeld ergens in Nederland een stuk bos moet opofferen voor woningbouw of OV-infrastructuur, dan kan vanuit de Grondbank elders weer natuur worden toegevoegd. En er wordt dan meteen bijgedragen aan het verhogen van de natuur- en landschapskwaliteit en het tegengaan van stikstofdepositie en broeikasgasemissie.

Door versnipperd grondbezit samen te voegen in één grondbank worden voorheen botsende belangen van verschillende grondeigenaren omgezet in een gezamenlijk belang. Discussies over waar bijvoorbeeld woningen moeten worden ontwikkeld en waar natuur (op basis van het eigen financiële belang), worden zo uit het systeem gehaald. Net als de vraag wie de lasten draagt en wie van de baten profiteert. Het gaat dan alleen nog om de juiste functie op de juiste plek. Vanuit het gezamenlijke belang kan, waar nodig, centrale sturing worden gegeven aan ruimtelijke ontwikkelingen. Hierdoor kan tempo gemaakt worden met het bouwen van woningen en het werken aan de klimaatopgave.

De Nationale Grondbank zou een zelfstandig orgaan moeten worden. Deelnemende partijen zijn aandeelhouder en brengen middelen in. Zo kan de Grondbank ook gronden aankopen, bijvoorbeeld als het nodig is om twee percelen ruimtelijk te verbinden. Ook private partijen kunnen projectmatig participeren in bijvoorbeeld een publiek-private samenwerking.

Een dergelijke grondbank voegt een concreet uitvoeringsperspectief aan de NOVI toe, waardoor wordt bijgedragen aan de implementatie van de NOVI, aan de wens tot integraler denken en aan het voorkomen van afwenteling van belangen.

Binnen de Nationale Grondbank maken samenwerkende partijen geen publieke maar privaatrechtelijke afspraken. Harde afspraken, waaraan iedereen zich moet houden op straffe van boete of schadeclaim. Zo is de grondbank minder gevoelig voor politieke koerswijzigingen en verkiezingen, wat noodzakelijk is vanwege de focus op de lange termijn. Om het geheel beheersbaar te houden, is het denkbaar om onder een landelijke Grondbank regionale divisies te organiseren.


Leven in een land met een plan

Ruim 150 doeners en denkers uit wetenschap, politiek, overheid en bedrijfsleven schreven in 2021 samen Meer Wel. Dit boek is een initiatief van De Publieke Zaak en is de laatste in een trilogie, volgend op ‘Meer Waarde’ (2017) en ‘Meer Wij’ (2019). Deze boeken hadden respectievelijk ‘de rol van de grote onderneming in de maatschappij van de toekomst’ en ‘het belang van samenwerken’ tot onderwerp.

De verschillende teams van Meer Wel gaven per onderwerp een samenvatting van de grote uitdagingen voor de toekomst. Aan bod komen onder meer gezondheidszorg, milieu, onderwijs, werkgelegenheid, mobiliteit en voeding. Aansluitend worden in totaal zo’n 150 praktische ideeën aangedragen. Wij lichten in een serie artikelen de ideeën toe van het team ‘Huisvesting en Ruimtelijke ordening’. Hun hoofdstuk is getiteld ‘Leven in een land met een plan’ en heeft als kernvraag “Hoe zorgen we ervoor dat iedereen in een duurzame omgeving kan wonen, later en nu?”

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.

Meer artikelen met dit thema

Minister Hugo de Jonge (rechts) met Biense Dijkstra bij de nieuwe houten woning op het terrein van Dijkstra Draisma in Dokkum. Fotograaf: IMAZZO.
descriptionArtikel

'Geweldige kans om woningbouw te versnellen op duurzame manier'

1 feb om 10:03 uur
Stikstofneutraal bouwen dankzij biobased isolatiematerialen die regionaal zijn verbouwd. Minister Hugo de Jonge…
Lees verder »
descriptionArtikel

De toekomst van het bedrijventerrein is groen gekleurd - deel 2

30 jan om 08:00 uur
Om de klimaatverandering het hoofd te bieden, moeten we werk maken van biodiversiteitsversterking en het keren van…
Lees verder »
De BunkerToren (rechts) is het eerste baken in de groei van het gebied rondom het station. © Sebastian van Damme
descriptionArtikel

Vergroening en klimaatadaptatie op locatie indrukwekkende BunkerToren

25 jan om 13:19 uur
Met de nieuwe BunkerToren en het bijbehorende park laat Eindhoven zien dat het mogelijk is een binnenstedelijke…
Lees verder »
Shutterstock.com
descriptionArtikel

Versnelling woningbouwontwikkeling: 'yes in my backyard'

24 jan om 09:43 uur
Minister Hugo de Jonge kwam afgelopen week met zijn plan van aanpak om de woningbouw te versnellen. Het moet…
Lees verder »
descriptionArtikel

De toekomst van het bedrijventerrein is groen gekleurd - deel 1

23 jan om 08:00 uur
Om de klimaatverandering het hoofd te bieden, moeten we werk maken van biodiversiteitsversterking en het keren van…
Lees verder »
Een visual van appartementencomplex Residentie ECho in het Belgische Oostkamp. © Christiaens Projects
descriptionArtikel

Residentie ECho is 'architecturale parel' en 'emotioneel eerbetoon'

16 jan om 13:24 uurtimer3 min
Christiaens Projects en Berkein Architects hebben de handen ineen geslagen voor een architecturaal hoogstandje in…
Lees verder »
Energiepark Leiden met naast de energiecentrale het Stadsbouwhuis. Foto: Buro JP
descriptionArtikel

Samenwerking en inspraak bij transformatie Stadsbouwhuis-locatie Leiden

11 jan om 09:00 uurtimer3 min
Energiepark Leiden krijgt vorm en kleur. Orange Architects en GAAGA zijn als eerste architecten gekozen voor de…
Lees verder »
Beigang River Park wordt ontsloten door de aanleg van drie nieuwe fietsroutes. Beeld: MVRDV
descriptionArtikel

MVRDV verbindt stad met rivier in masterplan Taiwanese waterwegen

10 jan om 12:58 uurtimer3 min
MVRDV heeft de aanbesteding gewonnen voor de aanpak van het rivierengebied rondom Huwei in Taiwan. In het plan,…
Lees verder »