Samenwerken aan betere onderwijshuisvesting

Misschien zit de passie voor onderwijshuisvesting bij Jonas Grütters wel in de genen. Hij komt namelijk uit een echte onderwijsfamilie: zijn moeder stond op de basisschool voor de klas en zijn vader was docent en onderzoeker aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Na een bezoek aan Barcelona wilde Grütters aanvankelijk architect worden. Tijdens de studie Bouwkunde aan de TU Eindhoven kwam hij er echter al snel achter dat hij niet over de creativiteit beschikte om een goed ontwerp te maken. “Ik ontdekte echter ook dat er nog veel meer nodig is om tot een goed bouwwerk te komen. Bovendien ben ik een dienstbaar persoon, die zich graag inzet voor het grotere geheel. Ik ging daarom op zoek naar een functie waar ik kon ondersteunen, faciliteren en aanjagen.” 

Spin in het web 

Na zijn afstuderen ging hij april 2009 bij Sygma adviseurs maatschappelijk vastgoed als adviseur aan de slag. “De focus lag daar veel op brede scholen, de combinatie van basisonderwijs en kinderopvang die nu vaak integraal kindcentrum wordt genoemd. Ik heb bij Sygma alles geleerd over maatschappelijk vastgoed, hoe wetgeving rond onderwijshuisvesting in elkaar zit en hoe projectmanagement in de praktijk werkt. Ook heb ik in 2010 meegeschreven aan het boek ‘Perspectief op het IKC’. Daarnaast ontdekte ik dat het leuk is om techneuten (architecten, aannemers, installatieadviseurs) en leken (de gebruikers) als een spin in het web met elkaar te verbinden.” 

Manco’s in beeld 

Grütters kreeg in die periode ook een goed beeld van de voornaamste manco’s bij goede onderwijshuisvesting. “Het eerste wat me opviel was dat de budgetten constant onder druk stonden, omdat gemeenten en schoolbesturen structureel te weinig geld beschikbaar hadden. Zowel bij de bouw als bij het beheer en onderhoud en de exploitatie. Het gevolg was dat continu de kaasschaaf gehanteerd werd en dat er concessies aan de kwaliteit werden gedaan.”  

Het brengt hem bij een tweede manco: “Aspecten als installatietechniek, bouwfysica, duurzaamheid en slim bouwen kregen pas in een laat stadium aandacht, als er al een voorlopig ontwerp van een architect was.” Een derde manco was de bureaucratie: “Processen rond onderwijshuisvesting verliepen traag. Voor mij lastig, want ik ben van nature een ongeduldig persoon. Die traagheid heeft ook te maken met het gebrek aan vertrouwen. Dat komt mede door de split incentive, waarbij er wrijving ingebakken zit tussen gemeenten, die verantwoordelijk zijn voor de investering, en schoolbesturen, die verantwoordelijk zijn voor de exploitatie. Dat systeem komt de kwaliteit en de voortgang van projecten niet ten goede.” 

Verschillende rollen 

Grütters heeft zich de afgelopen jaren op verschillende manieren ingezet voor goede onderwijshuisvesting. “Als interim-projectleider voor gemeenten en schoolbesturen probeer ik altijd meteen in te zetten op samenwerking, verbinding en vertrouwen. Ik kom binnen op een rijdende trein en masseer allereerst teleurstellingen uit het verleden weg. Vervolgens is de uitdaging om de betrokkenen bij gemeenten, schoolbesturen en andere partijen op één lijn te krijgen over wat er wel kan als er wordt samengewerkt en ze op hun verantwoordelijkheden aan te spreken. Want het mooie aan goede onderwijshuisvesting is, is dat niemand ertegen is. Tegelijkertijd moet je wel realistisch zijn, want we zijn schaarste aan het verdelen en moeten dus kritisch zijn in de keuzes.” 

Grütters zet zich ook in als interim beleids- en bestuursadviseur: “Als adviseur probeer je de uiteindelijk verantwoordelijken bij schoolbesturen en gemeenten te verleiden en uit te nodigen om toch dappere beslissingen te nemen en om out of the box te denken. Zo ben ik trots op de samenwerking met Stichting Mevrouw Meijer, die een methode heeft om naoorlogse schoolgebouwen te redden van de sloophamer en die vanuit ontwerpend onderzoek kijkt wat er nog wel met een gebouw kan.” 

Wiel niet opnieuw uitvinden 

Grütters was in 2025 lid van de klankbordgroep van het landelijk Programma Onderwijshuisvesting (POHV). “Dat is een groep mensen die met de juiste intentie probeert samen slimmigheden en producten te ontwikkelen voor goede onderwijshuisvesting. Zodat we niet steeds opnieuw het wiel hoeven uit te vinden.”  

De rol van Grütters was aanjagen van samenwerking en verbinding. “Ook nu ik niet meer in de klankbordgroep zit, probeer ik nog een brug te slaan tussen het POHV en gemeenten en schoolbesturen. Ik wijs ze bijvoorbeeld op de circulaire restwaardesystematiek, waarbij je je schoolgebouwen niet meer in veertig jaar afschrijft naar nul, maar naar een restwaarde van bijvoorbeeld 10 of 15 procent. Voorwaarde daarvoor is dat er circulair gebouwd wordt, want dan kun je de restwaarde garanderen.”  

Grütters pleit ervoor om bij onderwijshuisvesting veel meer biophilic design toe te passen, ontwerpen vanuit liefde voor de natuur, en om het schoolplein en de buitenruimte meer te betrekken bij het schoolgebouw. “Dat heeft een positieve invloed op de beleving en op het welbevinden van leerlingen en onderwijzend personeel, daarvan ben ik overtuigd.”  

Basisopleiding en boek 

Een van de podia waarop Grütters als docent zijn filosofie kan etaleren, is de driedaagse basisopleiding Onderwijshuisvesting van het kennisplatform IVVD. “Die opleiding heb ik samen met een aantal anderen opgezet. We onderwijzen de basiselementen en doorspekken die met casuïstiek. Ook dagen we cursisten – mensen van gemeenten, schoolbesturen en adviesbureaus – uit hun eigen casuïstiek in te brengen. Het mooie is dat de verschillende partijen elkaar daar, soms voor het eerst, ontmoeten en meer begrip krijgen voor elkaars standpunten en uitdagingen.” 

Grütters is bezig met een boek, waarin hij allerlei experts aan het woord laat over onderwijshuisvesting. “Ik hoop dat het resultaat een praktische tool wordt voor professionals in het veld en onderdeel wordt van het POHV. Daarom wil ik ook partijen als de Landelijke Vereniging Onderwijsadviseurs Huisvesting en natuurlijk de IVVD erbij betrekken.” 

Uw-topia 

Het brengt hem bij een andere uitdaging: tijdelijke huisvesting wanneer scholen vernieuwd moeten worden. “De oplossing zit ook hier in samenwerking. Als je dit vraagstuk integraal en vanuit een langetermijnperspectief benaderd en meerdere projecten aan elkaar koppelt, kun je komen tot een schuifplan met een hoogwaardig semipermanent schoolgebouw waar scholen afwisselend gebruik van kunnen maken.” 

Om te werken aan al die ambities is Grütters bezig samen met zijn compagnon, een raad van advies en andere mensen uit zijn netwerk een onderneming op te zetten: Uw-topia. “Die onderneming heeft als doel dat alle kindvoorzieningen en onderwijshuisvesting in 2050 voldoen aan een kwaliteitsniveau dat hoger ligt dan de huidige ondergrens uit het Besluit bouwwerken leefomgeving. De onderneming gaat daadwerkelijk werken aan projecten vanuit het idee dat je samen verder komt. Daarbij is het motto: mag het meer, mag het beter en mag het sneller?” 

• Jonas Grütters was in november 2025 een van de genomineerden voor de Smaakmaker Award tijdens het Duurzame & Gezonde Scholen Congres in Ede.

  Het congres vindt dit jaar plaats op woensdag 4 november in De St@rt van Apenheul in Apeldoorn, een van de meest duurzame congreslocaties van Nederland. Het thema is 'de gezondste generatie ooit': hoe de sector met samenwerking en durf kan zorgen voor duurzame, gezonde en inspirerende scholen. Keynotespreker is Kees Klomp, programmamanager AGENCY! bij Hogeschool Windesheim en auteur van onder andere De Ecologische Samenleving. Het programma bestaat uit inspiratiesessies waaruit bezoekers hun eigen dag samenstellen, en er is ruimte om partners te ontmoeten. Ook dit jaar wordt weer de Smaakmaker Award uitgereikt.

  Meer informatie en aanmelden: Duurzame & Gezonde Scholen Congres