PBL: scherpere keuzes nodig in ontwerp Nota Ruimte

Het Rijk wil met de Ontwerp-Nota Ruimte de nationale regie op de ruimtelijke ordening versterken en kaders formuleren voor de inrichting van Nederland op de lange termijn. Daarbij gaat het onder meer om de inpassing van woningbouw, energie-infrastructuur, waterbeheer en natuurontwikkeling. De ontwerpnota ligt momenteel ter inzage en vormt een tussenstap naar de definitieve Nota Ruimte.

Op verzoek van het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening heeft het PBL de ontwerpnota beoordeeld. In de reflectie kijkt het planbureau naar de opzet van het document in relatie tot urgente ruimtelijke opgaven en de vereisten van de Omgevingswet. Op basis daarvan formuleert het bureau aanbevelingen voor de verdere uitwerking van de nationale ruimtelijke visie.

Vijf kernaanbevelingen

Het PBL presenteert vijf aanbevelingen die volgens het planbureau essentieel zijn voor een sterke nationale omgevingsvisie en een samenhangende ruimtelijke inrichting van Nederland.

Meer aandacht voor samenhang
Hoewel de ontwerpnota vier centrale thema’s benoemt - water en bodem, landbouw en natuur, economie en energie, en wonen, werken en bereikbaarheid - vraagt het PBL om meer nadruk op de ruimtelijke samenhang tussen deze thema’s. Keuzes binnen één domein hebben immers direct gevolgen voor andere functies in de fysieke leefomgeving. Het planbureau pleit daarom voor een integrale benadering waarin ook de effecten op omgevingskwaliteit en duurzame ruimtelijke ontwikkeling expliciet worden meegenomen.

Scherpere keuzes maken
De optelsom van ruimteclaims uit verschillende domeinen overstijgt volgens het PBL wat Nederland fysiek kan bieden. Daarom is het volgens het planbureau noodzakelijk om duidelijke prioriteiten te stellen. Dat betekent ook dat sommige ruimtevraagstukken nadrukkelijker voorrang moeten krijgen dan andere. Bij natuurontwikkeling adviseert het PBL bijvoorbeeld niet alleen te sturen op meervoudig ruimtegebruik, maar ook te kijken naar uitbreiding van natuurgebieden waar dat nodig is.

Versterking van leidende principes
De ontwerpnota introduceert leidende principes zoals meervoudig ruimtegebruik en het centraal stellen van gebiedskenmerken. Volgens het PBL moeten deze principes scherper worden geformuleerd, zodat ze daadwerkelijk richting geven aan ruimtelijke keuzes en de inrichting van gebieden. Het planbureau stelt daarnaast voor om een extra principe op te nemen, waarin duurzaamheid en omgevingskwaliteit expliciet als toetssteen voor ruimtelijke ingrepen worden benoemd.

Onzekerheid betrekken in besluitvorming
Ruimtelijke planning moet rekening houden met onzekerheden, bijvoorbeeld rond demografische ontwikkelingen of klimaatverandering. Het PBL adviseert daarom om scenario-analyses en adaptieve strategieën nadrukkelijker onderdeel te maken van de besluitvorming. Zo kan de ruimtelijke inrichting van Nederland beter inspelen op toekomstige veranderingen.

Borging van implementatie
Tot slot signaleert het planbureau dat het uitvoeringsdeel van de ontwerpnota nog beperkt is. De koppeling tussen ambities, instrumenten en middelen blijft volgens het PBL relatief abstract. Een duidelijker kader voor verantwoordelijkheden, financiering en randvoorwaarden is nodig om de nationale visie daadwerkelijk te vertalen naar concrete projecten en gebiedsontwikkelingen.

Beoordeling en context

Het PBL waardeert dat de ontwerpnota een integrale en interdepartementale benadering kiest en dat het Rijk weer actiever sturing wil geven aan de ruimtelijke inrichting van Nederland. Tegelijkertijd concludeert het planbureau dat de ambitie verder moet worden aangescherpt om effectief om te gaan met de stapeling van ruimtelijke opgaven.

Juist in een dichtbevolkt land als Nederland vraagt de combinatie van woningbouw, energietransitie, klimaatadaptatie en natuurontwikkeling om duidelijke ruimtelijke keuzes en een sterke nationale visie. Volgens het PBL kan de definitieve Nota Ruimte die rol vervullen, mits de samenhang tussen opgaven en de kwaliteit van de gebouwde en natuurlijke omgeving nadrukkelijker worden verankerd.

Lees hier het rapport van PBL >>

Blijf nog beter op de hoogte van al ons nieuws en abonneer je op de wekelijkse nieuwsbrief van Stedebouw & Architectuur. 

Bron: PBL
Beeld: Shutterstock