START-Ivry: wonen van binnenuit herdefiniëren

Dit is de kern van de boodschap van Beatriz Ramo om onze wooncultuur te herdefiniëren: een nieuwe generatie sociale en particuliere woningen creëren, waarbij de woning zich aanpast aan haar bewoners en niet andersom. Het project verwerpt de heersende standaardisering van de woningproductie en reageert op de toenemende diversiteit van hedendaagse leefstijlen. Het herdefinieert het wonen van binnenuit, dus vanuit de bewoner, en herstelt de centrale rol van de plattegrond. Door te beginnen met de architectuur keert Ramo op gewaagde wijze het conventionele proces om. Eerst wordt de architect gekozen, pas daarna worden ontwikkelaars uitgenodigd om mee te dingen naar de opdracht. “Dat is een duidelijke paradigmaverschuiving”, aldus Ramo.

• START staat voor Social, Transformable, Affordable and Resilient Typologies, aldus Ramo: woonoplossingen die inspelen op het hedendaagse leven.

Manifest en bewijs

“Ivry-sur-Seine”, begint Ramo, “ten zuidoosten van Parijs, is een stad die historisch verbonden is met architectonische innovatie. Daar opent START de weg voor een nieuwe cyclus van woonexperimenten. START is tegelijk manifest en bewijs: het toont aan dat veel betere woningen mogelijk zijn zonder dat er grotere oppervlaktes nodig zijn en dat binnen de uiterst beperkte budgetten. Een baanbrekend project. Een voorhoede.

Op deze plek, waar de Seine en de Marne samenkomen, staan de vijf START-gebouwen op een uitzonderlijke locatie. Ze vormen een nieuwe stedelijke skyline voor de stad en omvatten 288 woningen voor sociale huisvesting, middenhuur en vrije sector. Met deze nieuwe aanpak wil ik huishoudens en huisvesting met elkaar verzoenen, ook omdat de pluriforme samenleving nu wordt geconfronteerd met gestandaardiseerde plannen.

Huishoudens en woningen hebben zich volgens volledig verschillende logica’s ontwikkeld, waardoor een paradoxale mismatch is ontstaan tussen de ruimtes en de mensen die erin leven. Zo zijn huishoudens extreem divers geworden met éénoudergezinnen, samengestelde gezinnen, werkloze jongeren, ouderen die hulp nodig hebben, niet-familiale samenlevingsvormen, thuiswerkers en ‘boemerang-kinderen’. Het wonen zelf is daarentegen een andere weg gegaan: gestandaardiseerd door cijfers en regelgeving en meer dienend aan de logica van de ontwikkelaar dan aan de realiteit van het dagelijkse leven. Achter aantrekkelijke gevels gaan binnen vaak armoedige ambities schuil.

Aanpassingen

De hedendaagse samenleving, met al haar tegenstrijdigheden en diversiteit, laat zich niet vatten in de uniformiteit van een gestandaardiseerd plan. START bouwt voort op deze rijkdom: een project dat is geconcipieerd vanuit de bewoners en hun leefwijzen, zodat deze woningen zijn toegesneden op hun omstandigheden en zich kunnen aanpassen aan veranderingen in het leven. Woningen die worden vergroot in afwachting van een kind; een keuken die wordt verplaatst om een extra slaapkamer te maken; kinderkamers die worden omgevormd tot een verhuurbare studio; een naastgelegen woning die wordt aangekocht om de bestaande uit te breiden. Zelfs in de oorspronkelijke staat is de woning al geschikt voor uiteenlopende gebruikers en situaties. In dit project is het de woning die zich aanpast aan de bewoners, niet andersom.

De START-principes

Het project omvat een breed palet aan typologieën en oplossingen, van studio’s tot vijfkamerwoningen, inclusief vele tussenvormen (‘bonus’, ‘plus’). Het model is opgebouwd rond drie complementaire sets van principes:

• 10 Principes van Aanpasbaarheid
  Deze garanderen flexibiliteit en veerkracht van de woningen door de tijd heen. Voorbeelden zijn grote deelbare woningen, ‘plus’-werknissen die vooral éénoudergezinnen of thuiswerkers bedienen, modulaire woonkamers en super aanpasbare driekamerwoningen ontworpen voor allerlei vormen van samenleven.
• 8 Principes van Kwaliteit 
  Zoals natuurlijk verlichte keukens en badkamers, maximale bergruimte, of het minimaliseren dan wel activeren van gangen.
• 10 Principes voor een Goede Toren 
  Deze leggen de voorwaarden vast voor een positieve, gewenste dichtheid die goed in de context past, inclusief kwalitatieve verkeersruimten, gedeelde ruimtes en terrassen, en allen met rijke verbinding met zowel de grond als de lucht.

Binnenwereld bepaalt gebouw

De geometrie van de volumes, het ritme van de ramen en de kleuraccenten zijn cruciale bouwstenen van de identiteit van START. Allen komen ze voort uit de binnenwereld van een gebouw. Wat er binnen aanwezig is, vormt de rijkdom van de buitenkant, niet andersom. Het resultaat is een levendige architectuur, waarin vorm, gebruik en betekenis onafscheidelijk zijn. Een architectuur die het gewone in het buitengewone verandert.

De geometrie staat in dienst van de woningen: de woonkwaliteit bepaalt de diepte van de volumes. Door de uitzonderlijk slanke vormen - slechts 14 meter diep voor gebouwen tot 56 meter hoog - bieden de torens een maximum aan typologische variëteit, daglicht, ventilatie en uitzicht. Negentig procent van de woningen geniet van een dubbele of driedubbele oriëntatie, waarbij de meeste woningen uitzicht hebben op de Seine of de Marne. Elke toren is opgebouwd uit drie verschillende delen, die drie verschillende blikvelden bieden: straat, stad en lucht. Op de zevende verdieping brengen gemeenschappelijke ruimtes, turquoise gekleurd, een horizontaal ritme in de verticaliteit.

Lees nu het uitgebreide verhaal over het met nominaties en prijzen overladen project START-Ivry in de sneak preview van ons nieuwste themanummer Scholenbouw. 

Blijf nog beter op de hoogte van al ons nieuws en abonneer je op de wekelijkse nieuwsbrief van Stedebouw & Architectuur.

Bron: STAR strategies + architecture 
Tekst: Beatriz Ramo López de Angulo
Beeld: Nicolas Grosmond