PBL pleit voor integrale aanpak bebouwd gebied en scherpere keuzes kabinet

donderdag 16 maart 2023
Beeld: KAW

Een vergroende woonstraat aansluitend op parkachtig wonen waarin de menselijke maat is teruggebracht met behoud van de bestaande woongebouwen. Beeld: KAW.

De focus op nieuwbouw ('900.000 woningen voor 2030') brengt het risico met zich mee dat de omvangrijke verbouwing van Nederland onderbelicht blijft. Hiervoor waarschuwt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in de Ruimtelijke Verkenning 2023.

Ongeacht het toekomstscenario staat het bestaande gebouwde gebied in Nederland voor een enorme herstructurerings- en transformatieopgave waarvoor vanuit verschillende domeinen (bijvoorbeeld energie, klimaatadaptatie en stedelijke ontwikkeling) samenhangend beleid nodig is. 

In plaats van de vraag 'past het wel?' moeten we ons gaan afvragen hoe we willen dat ons land er in de toekomst uit gaan zien. Niet het aantal woningen, maar de woonbehoefte is waar het debat over zou moeten gaan, stelt het PBL. Hoeveel woningen er nodig zijn om de bevolking van 2050 te huisvesten is namelijk geen vast gegeven, evenmin als de ruimte die nodig is voor die woningen. 

Goede woningbouw verlangt een doordachte verdichtingsstrategie, die behalve bouwen ook infrastructuur, groen, water en energie omvat. Meer regie van de rijksoverheid over het urgente woondossier is gewenst evenals scherpere keuzes van het kabinet, dat met een gecoördineerde aanpak moet komen, voorbij het huidige verkokerde beleid.

Omdat niet alles overal kan, heeft het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) vier scenario's geschetst voor hoe Nederland er in 2050 uit gaat komen te zien. Naast de bouw van een groot aantal woningen - minister De Jonge rept steeds van 900.000 voor 2030 - staat ons land voor een aantal grote opgaven. Denk aan de transities naar een klimaatneutraal energiesysteem, een circulaire economie en een duurzame landbouw. Het PBL heeft vier scenario's geschetst, waarbij de nadruk ligt op keuzemogelijkheden; specifiek op de ruimtelijke keuzemogelijkheden voor nationale en regionale beleidsmakers.

In alle vier de scenario's is ruimte voor extra woningen, klimaatadaptatie en hernieuwbare energie, maar in verschillende mate en combinaties en op verschillende plekken. Keuzes daarin leveren verschillende ruimtelijke structuren en een andere omgevingskwaliteit op.

In deze Ruimtelijke Verkenning heeft het PBL vier scenario’s ontwikkeld die beleidsmakers daarbij helpen. Dat zijn: 
• Mondiaal Ondernemend: een toekomstscenario waarin grote bedrijven de lead hebben. 
• Snelle Wereld: waarin de nog verder toegenomen digitalisering afstanden doet verdwijnen. 
• Groen Land: met veel ruimte voor de natuur. 
• Regionaal Geworteld: waarin burgers het initiatief nemen in hun eigen leefomgeving. 

Voor elk scenario zijn op basis van ruimtelijke modellering en ontwerpend onderzoek gedetailleerde kaarten van het bijbehorende Nederland van 2050 gemaakt. Deze scenariokaarten brengen in beeld welke gevolgen verschillende keuzes hebben. Bekijk hier een kaartviewer van het rapport, waarmee je verschillende toekomstbeelden van Nederland kunt aanklikken.

Uit alle scenario’s komt naar voren dat het bestaand bebouwd gebied voor grote veranderingen staat. De verstedelijkingsopgave vraagt veel aandacht van het beleid. Een deel daarvan zal binnenstedelijk liggen en daarnaast zijn er nieuwbouwlocaties buiten de stad nodig. 

toekomstscenario PBL

Omvangrijke verbouwing

Het bestaand bebouwd gebied gaat in elk scenario decennialang op de schop. De huidige discussie over verstedelijking is sterk gericht op nieuwbouw, in het bijzonder op de vraag in hoeverre er wordt gekozen voor inbreiding (bouwen binnen bestaand bebouwd gebied) dan wel uitleglocaties (uitbreiding buiten de stad). Deze focus op nieuwbouw brengt het risico met zich mee dat de omvangrijke verbouwing van Nederland onderbelicht blijft. 

In alle scenario’s is sprake van die verbouwing, oftewel van herstructurering en transformatie, bijvoorbeeld wegens veroudering en verduurzaming. Zo moet in het kader van de warmtetransitie het overgrote deel van de bestaande gebouwenvoorraad nog worden aangepakt. Ook de openbare ruimte staat een grondige herinrichting te wachten, vanwege de aanpassing van wegen en fietspaden, vervanging van riolering, nieuwe kabels en leidingen, maar ook vanwege het creëren van de ruimte voor groen en water die nodig is voor klimaatadaptatie.

Gevolgen scenario's

In het scenario Snelle Wereld zullen stedelijke gebieden vaker dan nu een rommelige en onaffe aanblik bieden, bijvoorbeeld in stadsrandzones waarin stedelijke activiteiten en landbouw door elkaar heen voorkomen. In Mondiaal Ondernemend wordt vaker gekozen voor grootschaligere oplossingen, die relatief ruimte-efficiënt zijn, maar op bepaalde plekken wel een flinke impact hebben op de leefomgeving. De kwaliteit van de woningen en de inrichting van de openbare ruimte kan daarbij per wijk sterk verschillen. 

In Groen Land is relatief weinig ruimte voor de auto. In stedelijke gebieden wordt in de openbare ruimte en in tuinen juist meer ruimte gegeven aan groen en water met het oog op klimaatadaptatie en verbetering van de biodiversiteit. 

In Regionaal Geworteld kiezen buurten en regio’s voor eigen oplossingen die zij vinden passen in de wijk of in het landschap. Een keerzijde van dit maatwerk is een gebrekkige efficiëntie, waardoor kansen worden gemist om zaken op een hoger schaalniveau beter te organiseren. 

Vasthoudend omgevingsbeleid

"De oplossingen voor een hele reeks urgente issues vragen allemaal ruimte en zullen de inrichting van het land op lange termijn ingrijpend veranderen. Een toekomstbestendig Nederland vergt decennialang vasthoudend omgevingsbeleid op alle bestuurlijke niveaus”, stelt David Hamers, een van de projectleiders van het onderzoek. Daarbij is het van belang dat beleidsmakers lijnen uitzetten voor de toekomst, voorbij de termijn van één kabinetsperiode. "Alleen zo kan het kabinet in samenwerking met andere partijen succesvol keuzes maken voor de belangrijke transities waarvoor de Nederlandse samenleving staat.”
 

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.

Meer artikelen met dit thema

descriptionArtikel

Winnaar ingenieursprijs is 'wereldwijd toonaangevend' en 'rolmodel voor nieuwe generatie'

29 mrt om 09:20 uur

In het bijzijn van prinses Beatrix, beschermvrouwe van het Koninklijk Instituut van Ingenieurs (KIVI), is…

Lees verder »
descriptionArtikel

Primeur 'Ruimte Zat' laat koppelkansen stadsinbreiding zien

29 mrt om 08:00 uur
De buurt MUWI1 in de Vlaardinger Ambacht wordt integraal vernieuwd. Samenwerkend met 700 huishoudens maakten KAW…
Lees verder »
descriptionArtikel

Zuid-Holland bouwt 250.000 woningen voor 2030

28 mrt om 09:00 uur

Zuid-Holland spreekt de ambitie uit om voor 2030 250.000 woningen te bouwen en gaat die opgave te lijf met…

Lees verder »
descriptionArtikel

Drijvend paviljoen van Adeyemi ook in Nederland te bewonderen

27 mrt om 09:00 uur

Het prijswinnende ontwerp van de Nigeriaans-Nederlandse architect Kunlé Adeyemi, een zeven meter hoog, drijvend…

Lees verder »
descriptionArtikel

'A New Dawn' is de Nederlandse inzending voor EXPO 2025

22 mrt om 09:47 uur

De Nederlandse inzending voor World Expo 2025 Osaka laat volgens minister Buitenlandse Handel en…

Lees verder »
descriptionArtikel

‘Ontroerend hoe dankbaar mensen zijn voor deze huisvesting’

20 mrt om 15:22 uur

Op het moment dat je dakloos wordt, valt de grond onder je voeten weg. Als je niets meer over lijkt te hebben,…

Lees verder »
descriptionArtikel

Reuse to Reduce; 'Omarm de circulaire transitie'

17 mrt om 10:04 uur
'Een gebouw is niet langer iets van een instantie of persoon, niet langer een verzameling materialen. Het is een…
Lees verder »

De eerste indruk van een stad: parkeergarages

16 mrt om 09:18 uur

Nu gemeenten er steeds vaker voor kiezen om auto’s te parkeren in parkeergarages in plaats van op straat,…

Lees verder »