Jeroen de Willigen pleit voor een nieuwe bouwcultuur

dinsdag 16 januari 2024

Bij De Zwarte Hond is Jeroen de Willigen partner-stedenbouwkundige en creatief directeur. Deze herfst werd hij ook nog waarnemend voorzitter van de BNA. Genoeg redenen om hem over de woningcrisis te spreken en voor onze Innovatiecatalogus 2024 te vragen naar de belangrijkste innovatie in 2024?

Jeroen de Willigen: “Dat is voor mij een nieuwe bouwcultuur. Om te kunnen bijdragen aan de grote maatschappelijke thema’s van nu: het woningvraagstuk, duurzaamheid en inclusiviteit, terwijl er tegelijkertijd schaarste is aan materiaal, mankracht en soms ook geld. Voor die vraagstukken hebben we veel kennis, vaardigheden en oplossingen nodig. We moeten leren bouwen op een manier die de CO2-uitstoot sterk beperkt en een manier waardoor we langere tijd wat aan een gebouw hebben, en dat dan binnen de huidige marktcondities.

Ik kom er hoe langer hoe meer achter dat dit alles niet lukt als we binnen de bouwkolom tegenover elkaar blijven staan. Los van alle mensen die van goede wil zijn, heb je aannemers die architecten zien als de grootste vijand, ontwikkelaars die vooral snel willen cashen en architecten die denken dat ze alleen maar hoeven te tekenen. We zullen moeten leren om veel beter, veel hechter en opener met elkaar samen te werken om de huidige, ingewikkelde vraagstukken op te lossen. Daar zijn allerlei nieuwe samenwerkingsvormen voor nodig. Dat is de innovatie die we het hardste nodig hebben.”

S&A: Dan heb je het over duurzaam samenwerken. Hoe zou jij dat willen aanpakken?

JdW: “Een goed voorbeeld is te zien in de Groningse Grunobuurt, waar we voor woningcorporatie Nijestee bezig zijn met een fantastisch project. In deze wijk bouwen we samen met aannemer Trebbe 700 à 800 woningen. De corporatie kwam met het idee om er, met dezelfde aannemer en architect, zes woonblokken te maken. In plaats van voor elk blok een nieuwe architect te kiezen, met steeds weer een eigen bestek, aanbesteding, aannemer en de laagste prijs.

Jeroen de Willigen
Jeroen de Willigen: 'Die nieuwe bouwcultuur zie ik in de praktijk helaas weinig terug. Het gaat eerder de andere kant op'.

Zo kozen ze voor een proces dat op een goede manier innovatie stimuleert. Dus we zijn niet bezig met een soort schaalvoordeel, waarbij de aannemer groot kan inkopen en de architect misschien maar één blok tekent dat vervolgens wordt gekopieerd. We kozen ervoor om blok voor blok te ontwikkelen en te bouwen, met als enige opgave dat elk volgend blok beter moet zijn dan het vorige. Beter in de zin van ‘sneller te bouwen’, met een betere duurzaamheid en architectonische kwaliteit.”

S&A: Wat betekende dat voor de samenwerking?

JdW: “Het duurde best wel lang voordat we elkaar hadden gevonden. We begonnen met het samenstellen van een team uit de drie betrokken bedrijven, De Zwarte Hond, Trebbe en Nijestee. Die mensen hebben elkaar onder begeleiding van een psycholoog eerst leren kennen en we lieten ze samen sparren. Daarmee werd de hele samenwerking opgetuigd, zodat iedereen elkaar ook vertrouwde en heel open naar elkaar kon zijn, ook over elkaars werk en de verwachtingen. Dat alles heeft uiteindelijk ontzettend veel kwaliteit opgeleverd, naast een manier van werken waardoor een sfeer ontstond van een team dat het gewoon met elkaar ging doen.

De Zwarte Hond, Meerstad, foto Ronald Tilleman
SuperHub Meerstad (De Zwarte Hond, Ronald Tilleman)

Als je nu door die wijk loopt, waar nog een stuk of drie blokken moeten worden gebouwd, spat het plezier er gewoon vanaf. Iedereen heeft begrip voor elkaars problemen en opgave, snapt precies wat ze aan het doen zijn en begrijpt ook dat niemand een ander een loer wil draaien. Het heeft velen de ogen geopend dat we in de bouwkolom ook op die manier kunnen werken. En dat het niet hoeft te lopen via gejuridiseerde contractvormen. Als je dus een goede samenwerkingsvorm opzet, wordt het werk leuker, sneller, beter en goedkoper.”

S&A: Wat was in dat samenwerkingsproces uiteindelijk de essentiële factor?

JdW: “Je moet leren dat je elkaar wat gunt en dat gunnen kan soms heel klein zijn. Zorg er daarbij voor dat je elkaars bedrijfsfilosofieën goed begrijpt. Dat hebben we aan elkaar verteld, evenals hoe ieders businessmodel in elkaar zit. Daardoor begrijpt een aannemer ook dat wanneer wij een gebouw zouden afleveren met mindere architectonische kwaliteit, wij een volgende keer misschien niet worden gevraagd. En dat we daar dus streng in zijn. Als een aannemer dat echt snapt, doet hij eerder voorstellen die hij makkelijker kan realiseren en kwalitatief net zo goed zijn als wat wij oorspronkelijk voorstelden.

Zo kweek je veel meer begrip voor elkaar en dat is de sleutel. Maar waar continuïteit voor je bedrijf en de bouw extreem belangrijk is, zien wij steeds vaker - ook in onze eigen opdrachten - dat alles in stukjes wordt gehakt. En elk stukje moet zo goedkoop mogelijk worden aanbesteed. Door die ontwikkeling gaat heel veel kennis verloren. Daarom is juist continuïteit en samen iets opbouwen heel belangrijk. Wat ik hierboven schetste, die nieuwe bouwcultuur, zie ik in de praktijk helaas weinig terug. Het gaat eerder de andere kant op.”

S&A: Twee jaar geleden vertelde je ons nog dat er meer integraliteit moest komen, maar dat is er niet beter op geworden?

JdW: “Bij de BNA hebben we gekeken naar de actuele werkvoorraad van architecten en daarbij gebeurt iets vreemds. Bouwprojecten zijn complex en worden alleen maar complexer, gezien de opgave waarvoor we staan. Toch wordt er vaak gedacht dat bij ingewikkelde projecten de opdracht aan architecten kleiner moet worden gemaakt, of erger nog: dat men het helemaal zonder architecten moet realiseren. Dat is een rare Pavlov-reactie. De architect is juist diegene die de complexiteit kan oplossen. Hij of zij kan alle verschillende belangen, randvoorwaarden en uitgangspunten bij elkaar brengen en dat tot een realiseerbaar geheel maken.

Als je bijvoorbeeld binnenstedelijk moet verdichten en op de goede manier in gesprek wilt blijven met de gemeente en omwonenden, is een architect ongelofelijk waardevol….”

Je leest het uitgebreide interview met Jeroen de Willigen in onze nieuwe Innovatiecatalogus 2024. Alle details over die speciale uitgave vind je hier.

Tekst: Ysbrand Visser
Foto boven: Mercado, Groningen (De Zwarte Hond; Marcel IJzerman)

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.

Meer artikelen met dit thema

descriptionArtikel

Symposium over de kansen voor waterrijk bouwen

29 feb om 07:30 uur

Tijdens het symposium Building the Future, op maandag 18 maart in Zwolle, wordt ingegaan op stedenbouwkundige…

Lees verder »
descriptionArtikel

Metamorfose van de lelijkste straat van Arnhem

28 feb om 07:30 uur

Het Centrum Architectuur, Stedenbouw en Landschap van Arnhem (CASA) beloonde de Ingenieur J.P. van…

Lees verder »
descriptionArtikel

Lezing over de sociaal-fysieke aanpak in stadswijken

26 feb om 07:30 uur

In ons nieuwste magazine dat nu in productie is, wordt een rapport besproken dat gaat over…

Lees verder »
descriptionArtikel

Droge voeten in je woning dankzij groennorm

23 feb om 07:30 uur

Drie grote banken pleitten deze week voor de invoering van een klimaatlabel voor koopwoningen. Maar wat nu als…

Lees verder »
descriptionArtikel

Doe mee: hoe denk jij over een gezonde openbare ruimte?

16 feb om 07:30 uur

Kunnen vuistregels voor de gezonde leefomgeving jou verder helpen? Het RIVM en het ministerie van…

Lees verder »
descriptionArtikel

Nieuwe groennorm steden vergt vele miljarden

13 feb om 07:30 uur

Geen enkele bestaande norm in Nederland stelt kwaliteitseisen aan groenvoorzieningen. Mocht er alsnog een…

Lees verder »
descriptionArtikel

Seminar De Bewoner Centraal 2.0 zet grote stappen vooruit

9 feb om 10:25 uur

De grootste uitdaging om de bestaande woningvoorraad te verduurzamen is niet de…

Lees verder »
descriptionArtikel

Vergroening én verdichting in Wageningen

31 jan om 07:30 uur

Het stedenbouwkundig- en beeldkwaliteitsplan Duivendaal, ontworpen door LEVS architecten en veenenbos en bosch…

Lees verder »