Bijzonder gebouw dankzij weloverwogen ontwerpbeslissing

Dankzij InForm konden geïnformeerde ontwerpbeslissingen worden genomen die door de gemeente, ontwikkelaar G&S& in samenwerking met KWV, architect Koschuch en het ontwerpteam gezamenlijk werden gedragen. Elements laat zien hoe parametrisch ontwerpen de toekomst van ontwerp en engineering kan ondersteunen. Door prestaties, haalbaarheid en duurzaamheid vanaf de eerste ontwerpfase inzichtelijk te maken, kunnen we betere keuzes maken voor zowel opdrachtgevers als eindgebruikers. 

Parametrisch ontwerpen 

Rick Titulaer is computational designer bij het internationale ingenieursadviesbureau Arup. Titulaer houdt zich al jaren bezig met parametrisch ontwerpen. “Dat is een ontwerpmethode waarbij je met behulp van algoritmes ontwerpkeuzes kunt maken aan de hand van parameters, die je vooraf hebt geprogrammeerd. Zo kun je een hele ontwerpruimte onderzoeken in plaats van een losse oplossing.” 

Bij de ontwikkeling van Elements in Amsterdam ging Arup nog een stap verder. “Elements begon als een eenvoudige extrusie, een basisvolume dat uit een plat vlak werd opgetrokken. Met parametrische ontwerptechnieken werden vervolgens vlakken gegenereerd die delen van die extrusie uitsneden. Op die manier konden we verschillende bouwvormen voor de toren onderzoeken en genereren, die nog steeds voldoende vloeroppervlak hebben en waar de appartementen nog steeds de gewenste grootte hebben.” 

‘Met parametrisch ontwerpen kun je een hele ontwerpruimte onderzoeken in plaats van een losse oplossing’ 

Teruggeven aan gebied 

Begin 2020 vormde Arup voor Elements in het Amstelkwartier samen met ontwikkelaar G&S& en Koschuch Architects het ontwerpteam voor de tender van de gemeente Amsterdam. Met een ontwerp waarin duurzaamheid vanaf de eerste schetsen centraal stond, wist het team de tender te winnen. “Amsterdam wilde een duurzaam en comfortabel gebouw. Uitgangspunt was een ontwerp voor een gebouw dat er niet alleen goed uitzag, maar dat ook iets teruggaf aan de omgeving. Een gebouw met een prettig leefklimaat, goed daglicht, goede bezonning en goede windcondities. Om dat te bereiken hebben we tijdens de tender onze parametrische ontwerptools gebruikt om te kijken welke gebouwvormen we krijgen als we gaan sturen op comforteisen en duurzaamheid. Bovendien wilden we ontdekken hoe we de uitkomsten het beste konden communiceren met de gemeente, de ontwikkelaar en de architect.” 

Daarmee werd de focus in het ontwerpproces omgedraaid, vertelt Titulaer. “Normaal passen we de engineering en de duurzaamheid in binnen de kaders van een ontwerp. Bij Elements hebben we duurzaamheid juist als startpunt genomen en uit de vele mogelijke oplossingen het ontwerp gedestilleerd dat op deze plek het beste werkt. Parametrisch een veelvoud aan oplossingen genereren is op zich niet bijzonder. Die data convergeren tot één ontwerp, dáár zit het onderscheid. Hierbij hebben we niet alleen waarde toegevoegd aan het ontwerp maar ook de uitwerking verzorgd.” 

Enthousiast 

Titulaer is enthousiast over het parametrisch ontwerpen. “Je ontwerpt niet op basis van intuïtie, maar genereert op basis van vooraf vastgestelde KPI’s je eigen ontwerpruimte. Uiteindelijk hebben we de tender gewonnen doordat we het gebouw op drie schaalniveaus hebben onderzocht. Allereerst op gebouwniveau. Daarbij keken we hoe het gebouw voldoende daglicht en bezonning kon bieden, zonder de omgeving onnodig in de schaduw te zetten. De uitkragingen komen daar direct uit voort: ze optimaliseren het windcomfort en de daglicht- en zontoetreding in de plint en op straatniveau.” 

“Vervolgens wilden we op gebiedsniveau een prettig leefklimaat creëren rondom het gebouw, met veel aandacht voor groen. Daarom hebben we het groen uit de omgeving doorgetrokken naar het dak en de binnentuin. Tot slot keken we op planetair niveau naar energiegebruik, energieopwekking en de CO₂-impact van materialen. Zo zijn onder meer oost-west georiënteerde zonnepanelen geïntegreerd, waardoor het gebouw juist in de ochtend en de avond energie opwekt en energieneutraal kan functioneren. We hebben per onderdeel onderzocht welk materiaal daar het beste tot zijn recht komt. Dat heeft uiteindelijk geleid tot een sterk hybride gebouw, met een betonnen kelder en stabiliteitssysteem, een houten plint en tussenlagen, en een stalen constructie die uitkragingen van twaalf meter mogelijk maakt. Beton en staal waar het moet, hout waar het kan.” 

‘We hebben risico’s beter in beeld kunnen brengen. Daardoor is het ontwerpproces verbeterd en zijn de uitkomsten van een hogere kwaliteit’ 

Geïnformeerde ontwerpbeslissing 

Het parametrisch ontwerpproces bij Elements had nog een voordeel. “Je kunt er in een vroeg stadium zoveel mogelijk KPI’s van ambities aan toevoegen die de gemeente, de opdrachtgever, de architect of de ingenieur interessant vinden. Tegelijkertijd kunnen die KPI’s elkaar tegenstrijdig beïnvloeden. Als je die risico’s inzichtelijk maakt via een datagedreven methode, laat je zien welke mogelijkheden overblijven. Dan kun je daarover het gesprek aangaan met de gemeente, de ontwikkelaar en de architect en komen tot een geïnformeerde ontwerpbeslissing.” 

Het ontwerpproces van Elements leidde ertoe dat Arup op een andere manier ging denken: “Daarbij kijken we met de opdrachtgever en architect in een vroeg stadium naar het ontwerpproces. We hebben risico’s beter in beeld kunnen brengen. Daardoor is het ontwerpproces verbeterd en zijn de uitkomsten van een hogere kwaliteit. Bovendien creëer je zo draagvlak bij iedereen die aan tafel zit.” 

• InForm 
  Arup doet dit met het datagedreven ontwerpplatform InForm. Titulaer: “Deze tool is ontwikkeld naar aanleiding van onze ervaringen met Elements. We zagen bovendien dat steeds meer opdrachtgevers ons benaderden met de vraag om KPI’s inzichtelijk te maken. Met InForm kunnen we in een vroeg stadium van het ontwerpproces parametrische modellen maken, waarbij we onze expertise over zaken zoals bouwfysica en constructie hebben ingebracht.”  
  
  InForm hielp Arup bij de grote uitdagingen in alle ontwerpfasen van Elements. “Allereerst wilden we het comfort en de duurzaamheid zo goed integreren in het ontwerp omdat de gemeente Amsterdam dat als harde eis had gesteld in de tender. Door deze eisen is het geen extrusiegebouw geworden en hebben we de constructie aangepast aan de ambities rond comfort en duurzaamheid en de wensen van de architect.” 
  
  Een andere uitdaging was de parkeernorm en de businesscase. “Om daaraan te voldoen op een relatief kleine kavel hebben we verschillende varianten onderzocht en zijn we zo gekomen tot de meest optimale oplossing.” 
  
  Elements wordt naar verwachting eind 2026 opgeleverd. De belangrijkste les die Titulaer heeft geleerd is dat meer KPI’s een toegevoegde waarde hebben. “Doordat we bij Elements verschillende KPI’s rond constructie en bouwbaarheid hebben meegenomen, konden we een prachtig gebouw realiseren met uitkragingen tot twaalf meter.” 
  
  Die bijdrage stopte niet bij het winnende tenderontwerp. “We hebben niet alleen integraal meegedacht over het ontwerp, we hebben ook duurzaamheid, bouwfysica, brandveiligheid, akoestiek en constructie tot het eind uitgewerkt. Juist die combinatie maakt dat de ambities uit de tender ook daadwerkelijk in het gebouw terechtkomen.” 

Elementen in cijfers

• Ca. 14.800 vierkante meter bvo. 
• Hoogte toren: 70 meter. 
• 140 woningen, 70 huur en 70 koop. 
• Vierlaagse plint met woningen, algemene ruimten en commerciële functies. 
• Voorzieningen: onder meer daktuin, zwembad en restaurant.  

Dit artikel verscheen in Stedebouw & Architectuur #4 2026, met als thema regeneratief ontwerpen. Abonnees lezen het magazine in onze digitale bibliotheek. Wil jij ook een premium abonnement? Ontdek nu de vele voordelen en extra’s. Of bekijk de speciale sneak preview van #4!

Blijf op de hoogte van al ons nieuws en abonneer je ook op de wekelijkse nieuwsbrief van Stedebouw & Architectuur.