Gebiedsontwikkeling: ontdek de ‘Vriendelijke Stad’

Hammarlund Bergmann is niet zomaar stadsbouwmeester van Enschede. Als bestuurslid van de Beroepsvereniging van Nederlandse Stedebouwkundigen en Planologen zwengelt ze ook graag het debat aan en zegt daarover: “Soms is het nodig om op meerdere tenen tegelijk te staan”.

Zo herinnert ze ons aan wat er gebeurde in de wijk Roombeek, na de vuurwerkramp, en stelt: “Die gebiedsontwikkeling heeft ongelooflijk veel betekend voor Enschede; ook voor de trots op de stad. Er is daar op hoog niveau geëxperimenteerd met een compacte projectorganisatie, veel participatie en weinig regels. De goede ervaringen en lessen die Enschede daar heeft geleerd, kunnen beter worden toegepast dan tegenwoordig gebeurt.”

In de schaduw en geest van Cornelis van Eesteren

Het interview met Daniel Ruigrok (Blau) borduurt voort op Hammarlund Bergmanns visie, zoals ze schrijft in haar voorwoord: “Bouwen aan een stad is voor mij een voortdurende balans tussen het koesteren van het verleden en het verwelkomen van de vernieuwing. De unieke identiteit van een plek ontstaat precies in dat grensgebied en is altijd in beweging. Het ontwerpende onderzoek van bureau Blau naar de naoorlogse uitbreidingsplannen van Amsterdam is een zoektocht naar die balans. Hoe maak je de verdichting van de toekomst succesvol door uit te gaan van het oorspronkelijke raamwerk?”

Ruigrok zelf zegt daarover: “Ik denk wel dat wij bij het centraal stellen van de openbare ruimte, ook in het kader van ‘licht, lucht en ruimte’, niet alles heel open moeten maken. Soms is er structuur nodig met herkenbaarheid en herbergzaamheid. Traditionele bouwstructuren kun je heel goed combineren met goede raamwerken, goede landschappen, mooie parken en tuinen aan de binnenkant. De bouwprincipes van het gesloten bouwblok passen juist nog heel goed bij het verhaal van Cornelis van Eesteren. Het is ook typisch voor een stad dat de ontwikkelingen in verschillende tijdsgewrichten zichtbaar blijven. Eén totaalplan is een utopie, maar het volgen van het landschappelijk raamwerk biedt wel duurzame potentie.”

Collectieve woonvormen

Graag gaat Hammarlund Bergmann ook in op de veranderende woningmarkt en houdt ze een pleidooi voor collectieve woonvormen, als ze schrijft: “Bouwen aan een fijne stad gaat nooit alleen over stenen en gebouwen, maar over wat zich daartussen afspeelt. Over hoe wij met de vormgeving van de fysieke ruimte de sociale ruimte kunnen stimuleren en verbeteren. Voor mij begint dat met bouwen aan gemeenschappen. De samenleving is de afgelopen vijftig jaar ingrijpend veranderd. In de steden leeft de helft van alle bewoners alleen en eenzaamheid groeit, dwars door alle leeftijden heen. Toch blijven we woningen bouwen die niet wezenlijk verschillen van vijftig jaar geleden. Collectieve woonvormen zijn allang niet meer het domein van een kleine groep linkse eco-activisten; ze bestaan inmiddels in allerlei gedaanten.”

Vandaar dat we in het magazine Sascha Glasl van CrowdBuilding uitgebreid aan het woord laten. Op zijn platform vind je een breed palet van collectieve woonvormen en de uitbegreide informatie vergemakkelijkt ook de realisatie ervan. Glasl: “Meestal wordt collectief bouwen als een soort niche gezien, maar wij zagen veel meer potentie. Ondertussen werd deze beweging almaar groter, omdat steeds meer mensen niet alleen, maar samen wilden wonen. De aantrekkelijkheid van collectief wonen zit ook in de financiële voordelen. De marge van de projectontwikkelaar valt weg, zodat je een woning tegen kostprijs realiseert.”

Le Liégat van Renée Gailhoustet

De Top 10 van Hammarlund Bergmann kent dit keer bijzondere illustraties, die door haarzelf zijn getekend. Verder vind je tussen de vaste rubrieken vooral een mooie bijdrage van Elise Zoetmulder in Bouwiconen. Ze schrijft daarin over het werk van Renée Gailhoustet in Ivry-sur-Seine, die bekend is van haar radicaal vernieuwende sociale woningbouw in de Parijse banlieues. Zoetmulder: “Ik was vooral onder de indruk van het feit dat zij dit allemaal voor elkaar kreeg als vrouwelijke architect in de jaren tachtig, in een politiek geladen context, en binnen de sociale woningbouw. Haar werk voelde intuïtief activistisch, maar tegelijk poëtisch. Dat wilde ik met eigen ogen ervaren, dus bezocht ik haar gebouwen en bewoners rond 2022 meerdere malen.” Daarover lees je veel meer in haar artikel én zie je terug op de cover (foto bovenaan).

Ten slotte zijn we trots op de column, die dit keer is geschreven door de Japanse architect Tosin Oshinowo. Zij geeft op 20 april een openbare lezing aan de TU Delft, waar zij een paar maanden gastprofessor - Jaap Oosterhuis Visiting Professor - is. Oshinowo schrijft over een verhaal ‘van twee markten’ in het kader van ‘stedelijke permanentie’. “In Europa is de evolutie van de markt te herleiden van feodale systemen via vroeg mercantiel kapitalisme naar volledig gemonetariseerde en geïnstitutionaliseerde economieën. De sporen van deze transformaties zijn nog altijd zichtbaar in de stedelijke vorm: in stratenpatronen, openbare pleinen en commerciële centra in steden als Delft. (…)
Het Afrikaanse traject wijkt daar aanzienlijk van af. De overgang vanuit prekoloniale systemen werd onderbroken en hervormd door koloniale extractie, waardoor veel Afrikaanse markten aan het uiteinde van mondiale toeleveringsketens terechtkwamen. Hoewel technologische adoptie ongelijkmatig is verlopen, ontkoppelen digitale en sociale medianetwerken uitwisseling steeds vaker van vaste locaties, waardoor nieuwe vormen van ruimtelijke en economische fluïditeit ontstaan.”

Veel meer nieuws ontdek je in de nieuwe Stedebouw & Architectuur #2 - thema Gebiedsontwikkeling - die voor abonnees is te vinden in onze uitgebreide Acquire-bibliotheek.

Of bekijk de speciale Sneak preview!

• Wil jij ook een premium abonnement? Ontdek nu de vele voordelen en extra's.

Blijf op de hoogte van al ons nieuws en abonneer je ook op de wekelijkse nieuwsbrief van Stedebouw & Architectuur.

Beeld (bovenaan): Place Voltaire (Ivry-sur-Seine, Parijs) met bouwwerken van Renée Gailhoustet, met aantekeningen van Elise Zoetmulder (rubriek Bouwiconen).