Meer ontwerpkracht in de wereld van de mobiliteitsinfrastructuur

Marc Verheijen draagt architectuur een warm hart toe – hij is opgeleid als architect, werkte voor OMA en thans bij gemeente Rotterdam. Maar hij studeerde ook verkeerskunde. Beide vakgebieden voegt-ie samen in het door hem gemunte begrip infratecture, een contaminatie van architectuur en infrastructuur. Op de Hogeschool Rotterdam was hij tot voor kort lector Infratecture. En nu dus dat boek over Infratecture, met een debatavond in Pakhuis de Zwijger, om de recente lancering, tijdens de Infratech in Ahoy’Rotterdam, luister bij te zetten.  

Verheijen legde nog weer eens – als altijd zeer gloedvol - uit wat infratecture inhoudt. “Het gaat om het daadwerkelijk integraal ontwerpen van infrastructuur. Door infrastructuur niet meer te zien als lijn van A naar B maar als ruimte. “Enkel door infrastructuur breder te zien als een weg van A naar B en infrastructuuropgaven als openbareruimte-vraagstukken te beschouwen, is het mogelijk infrastructuur een onlosmakelijk en integraal onderdeel te laten vormen van de wereld waarin we leven, waarin we ons dagelijks bewegen, waarin we mobiel zijn.”

En die benadering kan niet zonder architecten. “Infratecture is de kunst van het integraal ontwerpen van infrastructuur en is daarmee tegelijkertijd een pleidooi voor meer ontwerpkracht in de wereld van de mobiliteitsinfrastructuur.” In zijn boek laat Verheijen voorbeelden zien hoe dat in de praktijk werkt: hij behandelt 30 internationale cases. Bruggen, parkeerfaciliteiten, spoorwegstations, stadsstraten en autowegen – een diverse verzameling met een fraaie vormgeving als rode draad.

Ook benadrukte hij tijdens de debatavond in Amsterdam bij herhaling dat,  om succesvol te zijn, je verschillende werelden bij elkaar moet brengen: ontwerpen, realiseren en beheren van infrastructuur. Maar zoveel disciplines aan tafel zorgt ook voor problemen, merkte Rein Jansma (Zwarts & Jansma Architects) op. “Alles wat je in zo’n grote groep zegt, kan tegen je gebruikt worden.”

Hoewel enigszins sceptisch over infratecture – ‘infrastructuur heeft de architectuur nodig om enige glans te krijgen…’ – was Jansma blij met het boek en de aandacht voor de vormgeving van infrastructuur. En dat is node gemist. Infrastructuur telde eenvoudigweg niet mee. Werd met de nek aangekeken door ontwerpdisciplines. Jansma toonde een dia van de opgetilde A5, de aansluiting van A5 en A10, die zich door het westelijk havengebied werkt. Schitterend ontwerp, voorbeeldig stedelijk object, architectuur van hoog niveau  – maar deze level highway mocht niet meedoen met de Amsterdamse ArchitectuurPrijs (AAP), pruilde Jansma. Misschien dat dat nu gaat veranderen, als dat boek en daarmee het infratecture gedachtengoed eenmaal is geland, hoorde je ‘m denken.

Jansma is uiteraard niet de enige architect in Nederland die het ontwerpen van ‘mobiliteitsinfrastructuur’ – en dat al heel lang – in zijn ontwerppraktijk heeft omarmd.  Volgens Verheijen zijn in Nederland ongeveer vijf architectenbureaus ‘serieus bezig met infrastructuur’. Bureaus die het ‘echt kunnen’.

Of Jeroen Mensink (JAM* architecten) ook tot dat selecte groepje behoort? Mensink, architect en publicist, stond op het programma in het Pakhuis de Zwijger. Hij schreef met o.a. Marleen Hovens, CROW, een boek over de kruisbestuiving van stedenbouw en verkeerskunde, ‘Stromen en verblijven. Naar een integrale ontwerpvisie op verkeer en openbare ruimte’.

Mensink liet in zijn presentatie enkele fraaie voorbeelden zien van hoe dat dan gaat: werken op basis van een integrale ontwerpvisie. Met dia’s van de  heringerichte Wibautstraat, en Ceintuurbaan, in de hoofdstad. Beide ook goed gedocumenteerd in het boek. Net als een project  in de kop van Nood-Holland. Een knooppunt in de N9 bij Schoorldam, in teamverband uitgevoerd in de vorm van een Design & Construct-contract. Integraal ontworpen infrastructuur in balans met de omgeving. Een kans die architect Mensink met succes oppakte. Wie volgt?