Wijzen naar het oosten

“Gelet op de tijdshorizon van de Nota Ruimte zou expliciete aandacht voor een meer oostwaarts gerichte ruimtelijke ordening niet hebben misstaan”, schrijft de DGBC in haar reactie. “Hugo de Jonge benoemde in de nadagen van zijn ministerschap dat we voor nieuwe woningbouwlocaties ‘onze steven meer naar het noorden, het oosten en het zuiden moeten wenden’. Dit type signalen lezen we nu niet meer terug in de Ontwerp Nota Ruimte.

De nota maakt expliciet de keuze voor verdere concentratie van verstedelijking binnen de Randstad en gebundelde deconcentratie in diverse regio’s hierbuiten (p. 283 Ontwerp-Nota Ruimte). Er is ook wat de DGBC betreft geen aanleiding om halsoverkop uit de Randstad te vertrekken. Nadenken over de mogelijke effecten van extreme zeespiegelstijging hoort echter wel thuis in een Nota Ruimte die tot 2100 en verder een visie wil afgeven. 

De nota is kort en stellig over deze kwestie: ‘De bewoonbaarheid van Laag-Nederland staat ook op lange termijn niet ter discussie’ (p.27). Daarbij wordt verwezen naar het kennisprogramma zeespiegelstijging, dat aangeeft dat we zelfs 5 meter zeespiegelstijging nog aankunnen. Er wordt wel meteen bij gezegd dat 5 meter ‘grote gevolgen’ zal hebben voor de ruimtelijke ordening.”

Exodus?

“Hardop uitspreken dat we voor de lange termijn meer naar het noorden, oosten en zuiden zullen moeten kijken, ligt in Den Haag begrijpelijkerwijs gevoelig. Niemand wil een exodus uit de Randstad in gang zetten. Toch is het niet gek om aan de vooravond van een aantal forse transities met grote ruimtelijke gevolgen ook na te denken over een aantrekkelijk nieuw, no-regret langetermijn ruimtelijk perspectief. Dat is precies waar een Nota Ruimte voor bedoeld is.” 

De DGBC ziet dat in haar achterban van banken, beleggers en ontwikkelaars het gesprek over klimaatrisico’s in Laag Nederland en veranderende ruimtelijke voorkeuren wel degelijk gaande is. “Wij pleiten er daarom voor om ook de contouren van een verre toekomst bespreekbaar te maken. De DGBC constateert dat de discussie hierover wel gevoerd wordt bij marktpartijen in de achterban van de DGBC, partijen die een belangrijke rol spelen bij het ontwikkelen en financieren van ruimtelijke ontwikkelingen. Het maatschappelijk gesprek hierover moet niet uit de weg worden gegaan.”

Geen concrete vertaling

De DGBC mist ook een expliciete rol voor CO2-uitstoot als kritische prestatie-indicator (KPI) in de Nota Ruimte. “Hoewel klimaatneutraliteit in 2050 wel als nationaal belang wordt genoemd, ontbreekt een concrete vertaling naar ruimtelijke planning. De DGBC adviseert om CO2-uitstoot structureel mee te wegen bij alle ruimtelijke keuzes. Een aantal van de in de nota voorgestelde verstedelijkingstypologieën (grootschalige woningbouwlocaties, straatjes erbij, wijkjes erbij) gaat gepaard met een groter ruimtebeslag, nieuwe infrastructuur, nieuwe voorzieningen en meer vervoersbewegingen: dat betekent een forse CO2-uitstoot zowel in de aanlegfase als in de gebruiksfase. Daarentegen leiden stedelijke verdichting, hergebruik van bestaande gebouwen en collectieve of gedeelde vormen van mobiliteit tot een lagere CO2-footprint.

Ook bij keuzes ten aanzien van onze waterveiligheid valt een CO2-afweging te maken: zandsuppletie, dijkversterkingen en pompgemalen zijn bijvoorbeeld zeer energie-intensief, terwijl een strategie die is gebaseerd op nature based solutions slim gebruikmaakt van natuurlijke dynamiek (opslibben, leven met water) en dus minder CO2-uitstoot kent. Welke oplossing waar het best past is van veel factoren afhankelijk, maar de factor CO2-uitstoot zou in de afwegingen van de Nota Ruimte een grote rol moeten spelen.”

Water en bodem weer ‘sturend’

De DGBC vindt het ten slotte essentieel dat de grenzen van het water- en bodemsysteem als een harde realiteit worden geaccepteerd in ruimtelijke keuzes. “Het huidige beleid is te vrijblijvend en laat veel ruimte voor keuzes die op de lange termijn moeilijk als ‘no-regret’ kunnen worden gekarakteriseerd. De beleidskaders die op dit vlak door het Rijk zijn geïntroduceerd, namelijk het Ruimtelijk Afwegingskader en de minimale prestatie-eisen uit de Landelijke Maatlat, zouden landelijk verplicht moeten worden toegepast met monitoring op gemeentelijk niveau.”

Lees hier de complete reactie van de DGBC.

Lees ook: 
Ontwerp-Nota Ruimte: nu nog verlangen en enthousiasme
Ontwerp-Nota Ruimte

Blijf nog beter op de hoogte van al ons nieuws en abonneer je op de wekelijkse nieuwsbrief van Stedebouw & Architectuur.

Bron: DGBC
Foto: Zicht op Ooijpolder en Montferland (Shutterstock)