Versoepeling regelgeving versus klimaateisen voor de bouw

In de tussentijd trapten de Europese Unie en het vorige, dubbel demissionaire kabinet op de rem en waarschuwde de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur dat de focus op snelle woningbouw ten koste kan gaan van duurzame materiaalkeuzes.
Er is dus een sterke transitie nodig om CO₂-doelen te halen zonder een nieuwe bouwcrisis. Of moeten we toch luisteren naar de ‘stoere’ ex-minister Mona Keijzer en ten gunste van de woningnood regels en drempels ver- of opruimen?
Vandaar de stelling:

De actuele klimaateisen voor de bouw vragen om een forse aanscherping van de regels. 

Douwe Boonstra, KAW Architecten 

Eens

Een duurzame ontwikkeling is, aldus de definitie in het Brundtland-rapport Our Common Future (Verenigde Naties, 1987): 'Een ontwikkeling die voorziet in de behoeften van de huidige generatie zonder daarmee het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen.' De bouw kan en moet dus ambitieuzer. Wie naar de huidige klimaateisen van de bouw kijkt, ziet vooruitgang. Maar wie naar de klimaatopgave kijkt, ziet vooral een tekort. De BENG-regelgeving was bedoeld als grote stap vooruit: minder energieverbruik, techniekvrijheid en betaalbare oplossingen. In de praktijk leidt het vooral tot gebouwen die nét voldoen. Minder slecht, maar zelden echt goed. En dat is precies het probleem. Als we in 2050 een energieneutrale gebouwde omgeving willen, moeten we nu verder durven gaan dan minimale normen. De bouwsector loopt zelden voorop; regelgeving fungeert als ondergrens en wordt daarmee automatisch het doel. Maar ondergrenzen zijn geen klimaatstrategie. 

We moeten af van curatief denken - achteraf repareren wat eerder onvoldoende was - en toe naar preventief ontwerpen. Dat betekent integraal sturen op lage energiebehoefte, comfort en toekomstwaarde. Met betere isolatie, slimme ventilatie en doordacht ontwerp zijn forse verbeteringen haalbaar, vaak met beperkte meerkosten en grote besparingen in gebruik en onderhoud. Renovatie en nieuwbouw zijn geen verplicht nummer, maar een kans om kwaliteit toe te voegen. Laten we die benutten. Stel een duidelijke ambitie: maximaal 45 kWh/m2 per jaar bij renovatie. Niet omdat het moet voor de regels, maar omdat het moet van de toekomst. 

Claudia Bouwens, KAN platform

Oneens

Ik vind de stelling niet goed geformuleerd en weet niet goed wat ik ermee aan moet. Had er gestaan: 'Het klimaat vraagt om een forse aanscherping van de eisen voor de bouw', dan zeg ik 'eens'. En niet alleen voor de bouw, maar op allerlei fronten. We moeten nog steeds alle zeilen bijzetten om klimaatverandering te stoppen. We moeten rigoureus stoppen met fossiele energiebronnen, materiaalgebruik moet in alle producten verduurzamen en de groene groei van bedrijven moet door de Europese Unie gesteund blijven met CSRD-wetgeving.

Er zitten echter hobbels in de weg: de geopolitieke situatie is ingewikkeld, er is bijna twee jaar stilstand in Nederland door een besluiteloze regering en er woedt een oorlog op ons continent. Huizenprijzen zijn daardoor de laatste jaren fors gestegen en de (hypotheek) rente ook. Daardoor is het voor projectontwikkelaars veel moeilijker geworden om hoogwaardige nieuwbouwprojecten 'voor twee derde betaalbaar' te realiseren. Maar we willen wel blijven bouwen met oog voor alle duurzaamheidseisen. 

Mijn klimaatdepressie, die de afgelopen twee jaar steeds groter werd, klaart een beetje op door het nieuwe Coalitieakkoord. Ik ben erg blij met de toezegging dat duurzaamheidseisen landelijk worden gestandaardiseerd en natuurregels worden geüniformeerd. Ook fijn is de vereenvoudiging van het Besluit bouwwerken leefomgeving, met aandacht voor innovatie, prefab en de invoering van een fastlane voor de vergunning van bouwconcepten. Veel van die bouwconcepten zijn biobased. Nu nog een continue bouwstroom en minder nimby-procedures bij de Raad van State, zodat de fabrieken niet alsnog failliet gaan. 

Anke van Hal, Nyenrode Business Universiteit

Oneens

Mijn reactie is te genuanceerd voor 'eens' of 'oneens', maar als ik moet kiezen is het 'oneens'. En dat, eerlijk gezegd, niet vanuit kennis over de inhoud, maar vanuit kennis over het verloop van transities. De daarbij horende S-curve is vrij bekend: beginnen met experimenten, steeds meer toepassingen, voldoende draagvlak en dan pas regelgeving en 'het nieuwe normaal'. Ben je te vroeg met regelgeving, dan neemt de weerstand toe en kan het effect averechts zijn. Ben je te laat, dan mis je kansen. Het luistert dus best nauw en daarom durf ik niet met 'eens' te antwoorden.

Dat ligt anders bij de regels van die andere curve. De curve die ook bij transities hoort, maar vaak onderbelicht blijft: de afbraak-curve. Het vertrouwde wordt eigenlijk afgebouwd en de bestaande situatie verdwijnt uiteindelijk helemaal. Regels afschaffen hoort daarbij. En zeker na een gesprek dat ik deze week had, durf ik me daar wel voor uit te spreken. Ik ontmoette namelijk iemand van een van de meest innovatieve bouwpartijen van Nederland. Een bedrijf dat ongelooflijk veel voor elkaar heeft gekregen, maar ook voortdurend vastloopt in oude regels. De frustratie viel van het gezicht af te lezen. Dus aanscherpen? Ja of nee, ik weet het niet. Maar afbouwen van regels die vernieuwing in de weg zitten? Ja! Heel graag, en het liefst ook snel. Met opnieuw de nuance: alsjeblieft wel zorgvuldig! Niet elke 'regelsloopactie' draagt bij aan de zo noodzakelijke transitie en innovatie. 

Marijn Schenk, NEXT Architects

Eens

Het nieuwe Coalitieakkoord (kabinet-Jetten) spreekt duidelijke taal over het aanscherpen van de regels. In de 67 pagina's komen we tien keer het woordt 'schrappen' tegen, 17 keer het woord 'vereenvoudigen'. En dan nog een veelvoud aan versimpelen, versoepelen en andere synoniemen. De meeste van deze woorden zien we terug in het hoofdstuk 'Grote keuzes voor Nederland', waarin het minderheidskabinet uiteenzet hoe we moeten omgaan met de grote ruimtelijke vraagstukken waar we voor staan. De woningbouwvraag, het stikstofdilemma, de toekomst van de landbouw en toch ook het klimaat. Weliswaar wel in een directe koppeling met het woord groei: 'Op koers voor het klimaat en groene groei'. Nog een woordenzoektocht, naar dat woord 'groei': 51 keer. 

Om te groeien moeten we versimpelen, versoepelen en schrappen. Want om vooruit te kunnen komen, staan wetten in de weg: 'Bouwen: ruim baan voor nieuwe huizen'. Het woord 'krimp' vind ik niet terug in het Coalitieakkoord. Het woord 'kleiner' eenmaal, in de context van ouderen willen kleiner wonen, waarvoor de gesuggereerde oplossing ook hier weer meer bouwen is. 

Als je écht CO2 wilt besparen, moet je minder bouwen. Als we de stikstofcrisis écht willen oplossen, vraagt dat om minder boeren. Als we het groen écht willen laten groeien, vraagt dat minder groei. Als stoere taal zoals versimpelen, versoepelen en schrappen het handelingsperspectief is om problemen écht op te lossen, dan heb ik toch wel wat praktische bezwaren. 

Expertpanel

• Douwe Boonstra 
  Douwe Boonstra is architect en geeft leiding aan KAW architecten Groningen, dat ontwerpt met oog voor de toekomst en werkt aan leefomgevingen die bijdragen aan een betere kwaliteit van leven, voor nu én later. Boonstra is tevens verbonden aan de St. Joost School of Art & Design.
• Claudia Bouwens
  Ir. Claudia Bouwens is programmaleider van het KAN platform, een initiatief van Bouwend Nederland, WoningBouwersNL en NEPROM (brancheorganisatie van maatschappelijk betrokken project- en gebiedsontwikkelaars).
• Anke van Hal
  Prof. dr. ir. Anke van Hal is hoogleraar Duurzaam Bouwen aan Nyenrode Business Universiteit.
• Marijn Schenk
  Marijn Schenk geeft leiding aan NEXT architects en vervult diverse advies- en bestuursfuncties, zoals het Kwaliteitsteam Merwedekanaalzone, en is supervisor van gebiedsontwikkeling Legmeer.

In elke editie van Stedebouw & Architectuur vragen wij aan de leden van ons Expertpanel te reageren op onze stelling. Dit artikel is eerder gepubliceerd in ons themanummer Gezonde Leefomgeving; ontdek hier de Sneak preview van dat nummer.

Blijf nog beter op de hoogte van al ons nieuws en abonneer je op de wekelijkse nieuwsbrief van Stedebouw & Architectuur.

Foto boven: Shutterstock