De gevel nieuw denken

maandag 22 mei 2023

Olaf Gipser, oprichter Olaf Gipser Architects

De transitie naar een duurzame moderniteit is begonnen. Als er binnen de architectuur een element is waar de complexiteit hiervan in bijzonder mate samenvalt, dan is het wel de gevel. Hier botsen tegenstrijdige eisen, van energiezuinigheid tot microklimaatbehoefte, van kostenverlaging tot leefkwaliteit. Aangezien de stapeling van vorderingen en hun regimes van kwantificeerbaarheid blijkt de gevel vooral een probleem van getallen te zijn geworden. Een verwonderlijke ontwikkeling waardoor de hooggeïndustrialiseerde bouwcultuur de gevel vaak als laatste domein van esthetiek beschouwd.

Momenten van impasse zijn kansen voor fundamentelere vragen. Een blik in de geschiedenis van de architectuur laat zien dat de gevel nooit allereerst een technische kwestie was, noch alleen een vraag van esthetiek, maar vooral een conceptuele opgave gebonden aan maatschappelijke vraagstukken. Architectuur als discipline van stedelijke cultuur bevat zich met de ruimte van samenleving: architectuur begint met demarcatie en verbinding. De gevel als architectonisch instrument van de sociale productie van ruimte laat zich lezen door de etymologische afkomst van gebal, Oudhoogduits voor hoofd, en nog sterker in het woord façade, afkomstig van facies, Latijn voor gezicht.

‘De gevel was nooit allereerst een technische kwestie, maar een conceptuele opgave gebonden aan maatschappelijke vraagstukken’

Ook bij haar eerste moderne theoretische definitie in de Renaissance wordt de maatschappelijke betekenis van de gevel duidelijk. Leon Battista Alberti concipieerde de openbare voorzijde van de palazzo als een soort bilboard ter communicatie van de politieke ambities van het zich formerende burgerschap. Nog vierhonderd jaar later begrijpt Gottfried Semper de façade als primair maatschappelijk gedreven element. Zijn bekledingstheorie, waarin de gevel als lichte wand van textiel oorsprong is (het Duitse Wand/Gewand voor wand/kleding), anticipeert de bevrijding van haar constructieve taak en de komst van de gordijngevel. Pas met het groeiende milieubewustzijn van de late postmoderne tijd verschuift zich in theorie en praktijk de blik op de gevel als membraan van energiemanagement, zoals Mike Davis met de hyperverdichte gelaagdheid van zijn ‘polyvalente wand voor alle seizoenen’ vooruitloopt.     

Wederom dringt een historische ommekeer naar een nieuwe conceptie voor de gevel die terug gaat naar vragen over de maatschappelijke opgaven van architectuur. Er is een urgent gebod van spaarzaamheid met energie en materiaal en tegelijk gaan wij naar een toekomst van sociale verdichting, een mensbeeld van participatie en toe-eigening, stedelijke cohabitatie van mens en niet-mens, veranderingen van klimaat en van ruimtelijke sensibiliteit. Allemaal thema’s van relevantie voor de gevel. De gevel nieuw denken betekent haar gelaagdheid ruimtelijk en architectonisch herzien, de sociale en ecologische productie van ruimte als opgave van de gevel begrijpen en reflecteren over de dualismen rondom de gevel: binnen/buiten, privé/gemeenschappelijk, verticaal/horizontaal, aanzicht/plattegrond.


Cover S&A GD 2023Stedebouw & Architectuur, thema Gevels & Daken

Dit artikel verscheen eerder in de tweede editie van Stedebouw & Architectuur magazine in 2023. Deze editie verscheen op 28 april.

Je kunt de hele editie digitaal lezen via onze online bibliotheek. Hiervoor dien je een abonnement te hebben. Nog geen lid? Overweeg dan een abonnement en krijg direct toegang tot alle toekomstige én reeds verschenen edities van Stedebouw & Architectuur.

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.

Meer artikelen met dit thema

descriptionArtikel

Flatbrand Valencia: ‘Grote probleem is naleving eisen’

27 feb om 07:30 uur

Na de verschrikkelijke brand in de Grenfelltoren in Londen (2017) roept de recente brand van een flatgebouw in…

Lees verder »
descriptionArtikel

Architectuurprijs Berlagevlag slaat vleugels uit rondom Den Haag

27 jun 2023

Van interieur of dakopbouw tot wolkenkrabber en van nieuwbouw tot transformatie of renovatie, tot 17 juli…

Lees verder »
person_outlineBlog

Levende gevels gaan de markt veroveren

19 jun 2023
Levende gevels zijn een vanzelfsprekend onderdeel van onze stadsontwikkeling. De gezondheids- en milieuaspecten…
Lees verder »
descriptionArtikel

Landschap en architectuur van maaiveld tot dak met elkaar verweven in Groei!

9 jun 2023

De natuur is de verbindende factor in Groei!, een nieuwbouwproject in Amsterdam Overamstel dat 223 woningen…

Lees verder »
descriptionArtikel

'Senior Smart Living' voor vitale vijftigplusser in ParkEntree Schiedam

6 jun 2023

Samen met andere vitale vijftigplussers wonen, werken en recreëren, dat is het idee achter ParkEntree in…

Lees verder »
descriptionArtikel

'Juist nu is verbindende kracht van architectuur van belang'

24 mei 2023

De winnaars van de verkiezing 'BNA Beste Gebouw van het Jaar 2023' richten zich allemaal op de thema's van de…

Lees verder »
descriptionArtikel

MVRDV transformeert voormalige raffinaderij Hangzhou Grand Canal

22 mei 2023

Het masterplan van MVRDV en OpenFabric heeft de competitie gewonnen voor de transformatie van het Hangzhou Oil…

Lees verder »
descriptionArtikel

Meer van alles waar we minder van hebben

15 mei 2023
De duurzaamheidsopgave gaat niet over energie, klimaat of materialen. Volgens Jaap Wiedenhoff, senior adviseur ABT…
Lees verder »