Woningbouw als kritiek van het alledaagse leven

dinsdag 27 juli 2021

Olaf Gipser, oprichter Olaf Gipser Architects

We staan aan het begin van een fundamentele verandering. De milieucrisis – een ‘stapelcrisis’ (aldus Markus Gabriel) in de verschijning van klimaatverandering, verlies van biodiversiteit en een pandemie – is in de dagelijkse levensrealiteit aangekomen. Maatregelen omtrent de energie- en materialentransitie en klimaatadaptatie krijgen veel aandacht. Er is optimisme dat technologische innovaties onze problemen gaan oplossen zodat we door kunnen gaan met het ons bekende leven.

Gezien de schaal, complexiteit en versnelling van de enorme uitdagingen lijkt dat onvoldoende. Félix Guattari wees er in 1989 op dat de ecologiëen van milieu, maatschappij en geest nauw met elkaar verbonden en van elkaar afhankelijk zijn. De benodigde transitie zal niet succesvol zijn als deze niet ook op sociaal en mentaal niveau tot veranderingen van gedrag en waardes leidt. 

Hierin ligt een grote opgave voor stedenbouw en architectuur. Beide disciplines houden zich bezig met de ruimtelijke vormgeving van dagelijkse praktijken en juist in de reflectie hierop – en in hun verandering – ligt een groot potentieel. Er is weer een ‘kritiek van het alledaagse leven’ nodig, zoals Henri Lefebvre dit in 1947 formuleerde in zijn voorstellen, om van consumenten emanciperende individuen te maken. Lefebvres ideeën waren richtinggevend voor de naoorlogse generatie van Constant Nieuwenhuys, Aldo van Eyck en Herman Hertzberger, die naar nieuwe speelruimte voor het postmoderne subject zochten, letterlijk en figuurlijk.  

Ook wij zullen ons moeten emanciperen van routines en gewoonten in ons dagelijkse leven, die de transitie belemmeren naar een duurzame ecologische footprint. Ook voor onze generatie zal het een zoektocht worden naar nieuwe vormen van samenleven en subjectiviteit. Twee drivers zijn essentieel: collectieve samenwerking en individuele participatie. Het stimuleren van beide is de opgave van de toekomst. 

‘Collectieve samenwerking en individuele participatie; het stimuleren van beide is de opgave van de toekomst’

Het is ook een ontwerpopgave: wonen van morgen zal een verdichting van het samenleven met elkaar worden, een verdichting van individuele woonruimte met zones van geïntensiveerde interactie. De moderne, nog steeds monofunctionele woningbouw zal hybride moeten worden door wonen, werken en recreëren te combineren. In de toevoeging van gemeenschappelijke ruimten en hun zorgvuldige situering tussen privé en publiek ligt de kans voor het kritisch herzien van dagelijkse praktijken. Denk aan het opnemen van toegankelijke werkplaatsen met spullen om te delen, fietsenstallingen die attractieve lobby’s zijn, nieuwe ruimtelijke oplossingen rondom het collectief scheiden van materialen en het minimaliseren van afval. Aan prominent gelegen kamers voor coworking en gemeenschappelijke huiskamers met keuken. Aan gezamenlijk beheerde moestuinen, gedeelde balkons en sauna’s. Het is in zulke ruimten dat bewoners met elkaar kunnen reflecteren en onderhandelen over individuele en collectieve dagelijkse praktijken en keuzes binnen complex geworden levensomstandigheden, met buren vaak van buiten hun eigen sociale en professionele bubbel. 

Het is in het verdichte samenleven dat de wederzijdse afhankelijkheid grijpbaar wordt en daarmee het belang van individuele participatie en collectief engagement. 


Dit artikel verscheen in Stedebouw & Architectuur, editie Gevels & Daken van 2021. De volledige editie is te lezen via onze digitale bibliotheek.

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.

Meer artikelen met dit thema

descriptionArtikel

Vooraankondiging aanbesteding ontwerp en bouw Nederlands paviljoen Expo 2025 in Osaka

10 aug om 08:00 uur
Nederland doet mee aan de wereldtentoonstelling Expo 2025 in Osaka van 13 april tot 13 oktober 2025. De…
Lees verder »
descriptionArtikel

Inschrijving Hans de Jonge Start-up Award geopend

9 aug om 10:32 uur
De inschrijving voor de Hans de Jonge Start-up Award is geopend. Deze prijs, een initiatief van Brink, is in het…
Lees verder »
descriptionArtikel

Little C – Een doorwaadbaar stukje Rotterdam

8 aug om 08:00 uur
Binnenstedelijk verdichten staat vaak gelijk aan hoogbouw, want stapelen staat gelijk aan meer woningen. In het…
Lees verder »
descriptionArtikel

Gevel-as-a-service: ‘Standaardiseer contracten, financiering en technische richtlijnen’

3 aug om 08:00 uur
Een decennium geleden had je je niet kunnen voorstellen dat je het eigendom van een van de belangrijkste…
Lees verder »
descriptionArtikel

Hofbogenpark: het all-inclusive dakpark van Rotterdam

26 jul om 08:00 uur
Over enkele jaren kunnen Rotterdammers genieten van een rijke natuurlijke omgeving door slechts een trap op te…
Lees verder »
descriptionArtikel

‘3D-printer is slechts een stuk gereedschap’

21 jul om 08:00 uur
Wat kan 3D-printen betekenen voor de bouw en specifieker: voor gevels? De expert op dit gebied, Marcel Bilow (TU…
Lees verder »
descriptionArtikel

De rol van innovatieve bouwconcepten bij verdichting

20 jul om 08:00 uur
Denk niet alleen na het over het ontwerp van morgen, maar ook van overmorgen. Flexibiliteit en toegankelijkheid…
Lees verder »
descriptionArtikel

Houtbouw: vliegwiel voor duurzaam bosbeheer

18 jul om 08:00 uur
Koop gecertificeerd tropisch hout, want zo behoud je tropische bossen. Het klinkt gek, maar zo zijn er wel meer…
Lees verder »