Woningbouw als kritiek van het alledaagse leven

dinsdag 27 juli 2021

Olaf Gipser, oprichter Olaf Gipser Architects

We staan aan het begin van een fundamentele verandering. De milieucrisis – een ‘stapelcrisis’ (aldus Markus Gabriel) in de verschijning van klimaatverandering, verlies van biodiversiteit en een pandemie – is in de dagelijkse levensrealiteit aangekomen. Maatregelen omtrent de energie- en materialentransitie en klimaatadaptatie krijgen veel aandacht. Er is optimisme dat technologische innovaties onze problemen gaan oplossen zodat we door kunnen gaan met het ons bekende leven.

Gezien de schaal, complexiteit en versnelling van de enorme uitdagingen lijkt dat onvoldoende. Félix Guattari wees er in 1989 op dat de ecologiëen van milieu, maatschappij en geest nauw met elkaar verbonden en van elkaar afhankelijk zijn. De benodigde transitie zal niet succesvol zijn als deze niet ook op sociaal en mentaal niveau tot veranderingen van gedrag en waardes leidt. 

Hierin ligt een grote opgave voor stedenbouw en architectuur. Beide disciplines houden zich bezig met de ruimtelijke vormgeving van dagelijkse praktijken en juist in de reflectie hierop – en in hun verandering – ligt een groot potentieel. Er is weer een ‘kritiek van het alledaagse leven’ nodig, zoals Henri Lefebvre dit in 1947 formuleerde in zijn voorstellen, om van consumenten emanciperende individuen te maken. Lefebvres ideeën waren richtinggevend voor de naoorlogse generatie van Constant Nieuwenhuys, Aldo van Eyck en Herman Hertzberger, die naar nieuwe speelruimte voor het postmoderne subject zochten, letterlijk en figuurlijk.  

Ook wij zullen ons moeten emanciperen van routines en gewoonten in ons dagelijkse leven, die de transitie belemmeren naar een duurzame ecologische footprint. Ook voor onze generatie zal het een zoektocht worden naar nieuwe vormen van samenleven en subjectiviteit. Twee drivers zijn essentieel: collectieve samenwerking en individuele participatie. Het stimuleren van beide is de opgave van de toekomst. 

‘Collectieve samenwerking en individuele participatie; het stimuleren van beide is de opgave van de toekomst’

Het is ook een ontwerpopgave: wonen van morgen zal een verdichting van het samenleven met elkaar worden, een verdichting van individuele woonruimte met zones van geïntensiveerde interactie. De moderne, nog steeds monofunctionele woningbouw zal hybride moeten worden door wonen, werken en recreëren te combineren. In de toevoeging van gemeenschappelijke ruimten en hun zorgvuldige situering tussen privé en publiek ligt de kans voor het kritisch herzien van dagelijkse praktijken. Denk aan het opnemen van toegankelijke werkplaatsen met spullen om te delen, fietsenstallingen die attractieve lobby’s zijn, nieuwe ruimtelijke oplossingen rondom het collectief scheiden van materialen en het minimaliseren van afval. Aan prominent gelegen kamers voor coworking en gemeenschappelijke huiskamers met keuken. Aan gezamenlijk beheerde moestuinen, gedeelde balkons en sauna’s. Het is in zulke ruimten dat bewoners met elkaar kunnen reflecteren en onderhandelen over individuele en collectieve dagelijkse praktijken en keuzes binnen complex geworden levensomstandigheden, met buren vaak van buiten hun eigen sociale en professionele bubbel. 

Het is in het verdichte samenleven dat de wederzijdse afhankelijkheid grijpbaar wordt en daarmee het belang van individuele participatie en collectief engagement. 


Dit artikel verscheen in Stedebouw & Architectuur, editie Gevels & Daken van 2021. De volledige editie is te lezen via onze digitale bibliotheek.

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.

Meer artikelen met dit thema

descriptionArtikel

Woningrenovatie van de toekomst ziet er zo uit

17 jan om 08:00 uur
In Enschede zijn onlangs drie woningen gerenoveerd met als doel te laten zien hoe dat in de toekomst op grote…
Lees verder »
descriptionArtikel

MVRDV lanceert visie zelfvoorzienende vallei in Armenië

13 jan om 08:00 uur
In opdracht van de Armeense DAR Foundation for Regional Development and Competitiveness verduurzaamt MVRDV de 34.…
Lees verder »
descriptionArtikel

Betaalbare seniorenappartementen uit modules en hout

12 jan om 08:50 uur
Dinsdag kregen bewoners van De Lange School in Losser de sleutels van hun appartement. Het grotendeels uit hout…
Lees verder »
descriptionArtikel

2022 wordt een groen, digitaal en chaotisch jaar

11 jan om 08:00 uur
Menno Lammers heeft 2021 ervaren als georganiseerd onrustig. "We probeerden allemaal het systeem overeind te…
Lees verder »
descriptionArtikel

Door SOM ontworpen 'ademend' gebouw opent in Shenzhen

10 jan om 12:00 uur
Architectenbureau SOM ontwierp een nieuwe hoofdlocatie voor de Chineze Shenzhen Rural Commercial Bank. De opdracht…
Lees verder »
descriptionArtikel

Wooncomplex River Park beeldbepalend voor stadsdeel in Moskou

7 jan om 08:00 uur
In het zuiden van Moskou verrees nabij de rivier de Moskva een nieuw landmark: River Park. De woonbuurt bestaat…
Lees verder »
descriptionArtikel

921 sociale huurwoningen voor studenten op Science Park Utrecht

6 jan om 08:01 uur
921 studenten kunnen vanaf 2024 hun hart ophalen in een nieuwe sociale huurwoning in High Five, op het Science…
Lees verder »
descriptionArtikel

Sneak preview: Innovatiecatalogus 2022

5 jan om 08:00 uur
"Er is verbinding tussen alle partijen nodig. Ontwerpers, bouwers en ontwikkelaars moeten het gesprek voeren en de…
Lees verder »