Woningbouw als kritiek van het alledaagse leven

dinsdag 27 juli 2021

Olaf Gipser, oprichter Olaf Gipser Architects

We staan aan het begin van een fundamentele verandering. De milieucrisis – een ‘stapelcrisis’ (aldus Markus Gabriel) in de verschijning van klimaatverandering, verlies van biodiversiteit en een pandemie – is in de dagelijkse levensrealiteit aangekomen. Maatregelen omtrent de energie- en materialentransitie en klimaatadaptatie krijgen veel aandacht. Er is optimisme dat technologische innovaties onze problemen gaan oplossen zodat we door kunnen gaan met het ons bekende leven.

Gezien de schaal, complexiteit en versnelling van de enorme uitdagingen lijkt dat onvoldoende. Félix Guattari wees er in 1989 op dat de ecologiëen van milieu, maatschappij en geest nauw met elkaar verbonden en van elkaar afhankelijk zijn. De benodigde transitie zal niet succesvol zijn als deze niet ook op sociaal en mentaal niveau tot veranderingen van gedrag en waardes leidt. 

Hierin ligt een grote opgave voor stedenbouw en architectuur. Beide disciplines houden zich bezig met de ruimtelijke vormgeving van dagelijkse praktijken en juist in de reflectie hierop – en in hun verandering – ligt een groot potentieel. Er is weer een ‘kritiek van het alledaagse leven’ nodig, zoals Henri Lefebvre dit in 1947 formuleerde in zijn voorstellen, om van consumenten emanciperende individuen te maken. Lefebvres ideeën waren richtinggevend voor de naoorlogse generatie van Constant Nieuwenhuys, Aldo van Eyck en Herman Hertzberger, die naar nieuwe speelruimte voor het postmoderne subject zochten, letterlijk en figuurlijk.  

Ook wij zullen ons moeten emanciperen van routines en gewoonten in ons dagelijkse leven, die de transitie belemmeren naar een duurzame ecologische footprint. Ook voor onze generatie zal het een zoektocht worden naar nieuwe vormen van samenleven en subjectiviteit. Twee drivers zijn essentieel: collectieve samenwerking en individuele participatie. Het stimuleren van beide is de opgave van de toekomst. 

‘Collectieve samenwerking en individuele participatie; het stimuleren van beide is de opgave van de toekomst’

Het is ook een ontwerpopgave: wonen van morgen zal een verdichting van het samenleven met elkaar worden, een verdichting van individuele woonruimte met zones van geïntensiveerde interactie. De moderne, nog steeds monofunctionele woningbouw zal hybride moeten worden door wonen, werken en recreëren te combineren. In de toevoeging van gemeenschappelijke ruimten en hun zorgvuldige situering tussen privé en publiek ligt de kans voor het kritisch herzien van dagelijkse praktijken. Denk aan het opnemen van toegankelijke werkplaatsen met spullen om te delen, fietsenstallingen die attractieve lobby’s zijn, nieuwe ruimtelijke oplossingen rondom het collectief scheiden van materialen en het minimaliseren van afval. Aan prominent gelegen kamers voor coworking en gemeenschappelijke huiskamers met keuken. Aan gezamenlijk beheerde moestuinen, gedeelde balkons en sauna’s. Het is in zulke ruimten dat bewoners met elkaar kunnen reflecteren en onderhandelen over individuele en collectieve dagelijkse praktijken en keuzes binnen complex geworden levensomstandigheden, met buren vaak van buiten hun eigen sociale en professionele bubbel. 

Het is in het verdichte samenleven dat de wederzijdse afhankelijkheid grijpbaar wordt en daarmee het belang van individuele participatie en collectief engagement. 


Dit artikel verscheen in Stedebouw & Architectuur, editie Gevels & Daken van 2021. De volledige editie is te lezen via onze digitale bibliotheek.

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.

Meer artikelen met dit thema

ZorgSaamWonen Award: de stembussen zijn geopend!

16 sep om 11:06 uur
De stembussen voor de Prijsvraag Eenzaamheid: ruimte voor ontmoeting zijn geopend. Vanaf nu tot en met 27…
Lees verder »

De Peperklip: opknapbeurt met Invisivent NL

15 sep om 09:15 uur
In Rotterdam is De Peperklip na een grondige en broodnodige opknapbeurt in ere hersteld. Ook de kozijnen werden…
Lees verder »

Transities op gang brengen met The Butterfly Effect

14 sep om 10:08 uur
Voor de Design Challenge ‘Onze Energie Ons Landschap’ maakte het team van VenhoevenCS, DS Landschapsarchitecten en…
Lees verder »

Woningen bouwen met oog op de toekomst

13 sep om 10:00 uur
Woningen die het mogelijk maken om er zo lang mogelijk in te kunnen blijven wonen, ook wel levensloopbestendige…
Lees verder »

Arnhem krijgt ouderwets begijnenhofje

10 sep om 08:50 uur
In de Middeleeuwen was het begijnenhofje, ook wel oudemannenhofje, een normaal verschijnsel. Woningen rond een…
Lees verder »

Digitalisering kan bouwsector helpen met slimmere stedelijke ontwikkeling

1 sep om 08:00 uur
Volgens de Verenigde Naties leeft 68% van de wereldbevolking in 2050 in stedelijke gebieden. In Europa zien we een…
Lees verder »

Jan Snel start bouw 147 appartementen ‘Wonen bij LILY’

31 aug om 08:52 uur
Modulair bouwer Jan Snel is gestart met de bouw van 147 modulaire appartementen in opdracht van woningcorporatie…
Lees verder »

Nieuwe duurzame en betaalbare woningen in Maaslandse Zoom

26 aug om 16:12 uur
De plannen voor circa 100 nieuwe woningen in de Maaslandse Zoom krijgen steeds meer vorm. Op 24 augustus…
Lees verder »