Kiezen en formeren in tijden van woningnood

In elke editie van Stedebouw & Architectuur vragen wij aan de leden van ons Expertpanel te reageren op onze stelling of vraag. Dit keer vroegen we naar oplossingen voor de woningnood.

Claudia Bouwens, NEPROM

Het is niet moeilijk om je dagelijks te laten afleiden door alle verschrikkingen in het nieuws. Je zou daardoor zomaar kunnen vergeten dat we midden in een klimaatcrisis zitten. Sinds het recordjaar 2023 is dat zelfs voor aanvankelijke sceptici de nieuwe realiteit. Persoonlijk richt ik mijn blik liefst verder dan vier jaar vooruit. Wil Nederland over honderd jaar nog floreren? Dan moeten we de klimaatopgave én de biodiversiteitsopgave serieus nemen. Ik hoop dat de politiek het belang inziet van weerbare groene steden met minder hitte-eilanden. Dat is praktisch haalbaar, door steden beter te ontwerpen, met meer aandacht voor schaduwplekken, een verkoelend briesje door de straten en meer natuur. Deze opgave willen ontwikkelaars realiseren in combinatie met de woningbouwopgave. Dus ja, we blijven woningen bouwen, met oog voor kwaliteit, CO2-reductie en natuur. Deels betekent dit voortzetting van bestaand rijksbeleid. Denk ook aan de energietransitie en de kaders die worden aangegeven door bodem en water. Maar de onderwerpen biodiversiteit en ‘groen in de stad’ staan nog in de kinderschoenen. Laat niet elke gemeente zijn eigen wiel moeten uitvinden, maar pak dit op rijksniveau op. Oh … en voor ik het vergeet. Stop alsjeblieft met jojobeleid voor politiek gewin op de korte termijn. Dat is fnuikend. Zorg voor een duurzaam, betrouwbaar rijksbeleid, waar we echt op kunnen bouwen.

Anke van Hal, Nyenrode Business Universiteit

Als mij wordt gevraagd wat in verkiezingsprogramma’s moet staan met betrekking tot de gebouwde omgeving kan ik niet anders antwoorden dan ‘iets doordachts’. Ik word zo moe van de losse flodders voor het electoraal gewin: tien steden of een miljoen woningen in tien jaar, straatje erbij, bevriezing van bouwregels... Wonen vormt een van de allerbelangrijkste uitdagingen en houdt heel veel mensen bezig. Juist daarom is het belangrijk doordachte keuzes te maken. Die klinken misschien weinig catchy, maar als het zo gemakkelijk was als het in de verkiezingsprogramma’s staat, was er al lang iets gebeurd. Ik droom dus van verkiezingsprogramma’s en een formatie waarin het woningprobleem in samenhang met andere opgaven wordt aangevlogen én met een blik op de toekomst. Want als je bijvoorbeeld sterftecijfers in de gaten houdt, vormen veel tijdelijke woningen voor nu misschien een oplossing. En geen tijd om dat allemaal uit te zoeken? Gebruik dan dat wat er al ligt! Ik wijs geregeld op Panorama Nederland dat de Rijksadviseurs destijds met steun van heel veel deskundigen en bewoners tot stand hebben gebracht. Een verleidelijk plan om veel problemen in samenhang op te lossen. Maar er is vast meer. Er wordt immers door heel veel mensen al heel veel jaren heel hard nagedacht over samenhangende oplossingen voor de ingewikkelde problemen waarvoor we staan. Als al dat werk nu eens een plek in de formatie zou krijgen…

Raymond van Sabben, Paul de Ruiter Architects

Moe van jarenlange partijpolitiek en verkiezingsretoriek stel ik voor om het simpel te houden. Geen nieuwe proefballonnen, maar terug naar de basis: uitvoeren van eerder gemaakt beleid. We hebben bijvoorbeeld nog maar vier jaar tot 2030. In de Klimaatwet is opgenomen dat er ten opzichte van 1990 een CO2-reductie moet zijn van 55 procent. Volgens de laatste doorrekening van het Planbureau voor de Leefomgeving is het ‘heel erg onwaarschijnlijk’ dat Nederland dat klimaatdoel haalt. We blijven in 2024 steken op een CO2-reductie van circa 36 procent. Bovendien verplicht Europa vanaf 2028-2030 het gebruik van Whole Life Carbon berekeningen om de CO2-uitstoot van de bouw (embodied carbon) en operatie (operational carbon) van een gebouw aan te tonen. Bij een cultuurverandering is de filosofie van incrementele verandering nuttig. Door grote ambities op te delen in kleinere acties, overwin je weerstand tegen verandering en bouw je stap voor stap aan je doel. De kracht van kleine stappen ligt in hun toegankelijkheid en haalbaarheid. Maar hoe langer er gewacht wordt, hoe moeilijker het wordt. Zo koersen we wederom op een bouwstop af, zoals we zien bij stikstof. Aan de slag dus! Ten slotte pleit ik voor een positieve stimulans: het belonen van partijen die het goed willen doen. Denk bijvoorbeeld op lokaal niveau aan een gestaffelde korting op de grondprijs/erfpacht/leges bij steeds betere CO2-prestaties. Zo worden investeringen in duurzaamheid vanzelfsprekend.

Marijn Schenk, NEXT architects

Voor de politieke partijen heeft het oplossen van de wooncrisis de hoogste prioriteit, maar over het hoe verschillen ze sterk. De oplossingen vragen meer publieke regie en een sterkere overheid en ook meer kracht voor de vrije markt met het terugdringen van de regeldruk. In gelul kun je niet wonen, dus links- of rechtsom moeten we die woningen ergens bouwen. Maar met alleen 100.000 nieuwe woningen per jaar zijn we er niet. Je hebt dan ook 216.000 bewoners die willen consumeren, produceren, leren en recreëren. De focus op woonaantallen geeft ons oogkleppen en voor je het weet, wordt de wooncrisis een mobiliteits-, gezondheids- of voedselcrisis. Er is dus een integrale benadering nodig gericht op de volle breedte van het ruimtelijk domein. Neem daarbij dat de woningvraag niet (alleen) het gevolg is van migratie - al willen sommige partijen ons anders doen geloven - maar veel meer het gevolg van een veranderende manier van samenleven. De grootste woningvraag komt voort uit huishoudensverdunning. Hoe krijgt die nieuwe stedelijkheid echter vorm? Wat is dat voor stad, waarin steeds minder mensen samen leven, maar wel op veel andere manieren samen willen komen? Een straatje erbij is meer van hetzelfde en geeft geen antwoord op die veranderende samenleving en andere vormen van ruimtegebruik. Vorige wooncrises brachten ons Houten, Spijkenisse, Nieuwegein, Zoetermeer; gebieden die aan een stevige update toe zijn. Pak in plaats van tien nieuwe steden, tien van die jonge steden en zet hier in op een integrale, grote, toekomstbestendige verbouwing. Werk met werk maken, noemen we dat in de bouw!

Expertpanel

• Claudia Bouwens
  Ir. Claudia Bouwens is programmaleider van het KAN platform, een initiatief van Bouwend Nederland, WoningBouwersNL en NEPROM (brancheorganisatie van maatschappelijk betrokken project- en gebiedsontwikkelaars).

• Anke van Hal
  Prof. dr. ir. Anke van Hal is hoogleraar Duurzaam Bouwen aan Nyenrode Business Universiteit.

• Raymond van Sabben
  Raymond van Sabben is architect en partner bij Paul de Ruiter Architects, een architectenbureau dat zich focust op duurzame, innovatieve architectuur.

• Marijn Schenk
  Marijn Schenk geeft leiding aan NEXT architects, vervult diverse advies- en bestuursfuncties, zoals het Kwaliteitsteam Merwedekanaalzone, en is supervisor van gebiedsontwikkeling Legmeer.

Blijf nog beter op de hoogte van al ons nieuws en abonneer je op de wekelijkse nieuwsbrief van Stedebouw & Architectuur.

Foto boven: Shutterstock