‘Het alledaagse levensgeluk maximaliseren’

woensdag 9 maart 2022

Henk Middelkoop, partner bij Kokon Architectuur en Stedenbouw. Foto door Lennaert Ruinen

“Het gevoel van eigenwaarde is ontzettend belangrijk.” Dat zegt architect Henk Middelkoop over de huidige huisvestingsopgave in de zorgsector. Extra ruimte in zorggebouwen biedt kansen om eigenwaarde en geluk te versterken, maar de vraag is of we die ruimte in een dichtbevolkt land als Nederland kunnen vinden. “Ik ben niet 100 procent optimistisch of we een cultuur van omkijken naar elkaar in het huidige stedelijke weefsel kunnen opbouwen.”

Wat is voor jou het belangrijkste aspect van een zorgorganisatie?  

“Nederland kent veel verschillende groepen mensen die verzorgd moeten worden. Een groot deel van hen heeft nog het besef van hun onbezorgde dagelijkse bestaan en dat heeft grote invloed op hun zorgbeleving. Wij moesten eens een woongroep maken voor mensen met een niet-aangeboren hersenletsel en toen we langs hun toenmalige kamer gingen, zagen we in alles de herinnering aan de tijd voor het ongeluk, hun vorige leven. Dat leerde mij dat het gevoel van eigenwaarde ontzettend belangrijk is. Zij willen zich niet weggestopt voelen in een institutionele zorgomgeving.” 

“Heel anders werkt dit bij bijvoorbeeld mensen met een aangeboren meervoudige beperking. Zij hebben geen herinnering aan een andere tijd, maar staan vol in hun eigen leven. Nog een ander verhaal is die van mensen met dementie: zij zakken terug in hun beleving van een eerdere levensfase, dus moet je een omgeving maken waarin zij zich vroeger thuis voelden. Dat wisselt sterk per persoon: ouderen van nu hebben vaak een rurale achtergrond, maar als jij en ik straks oud zijn, is onze beleving waarschijnlijk een klein huurhuis in een drukke wijk. Dat is dus een interessant spanningsveld.” 

“Mijn diepste drijfveer is dat ik prettige omgevingen kan creëren om het leven van mensen die zorg behoeven te verrijken. Ik wil dat op zo’n manier doen dat mensen met andere behoeften niet gestigmatiseerd worden, maar dat ze eigenwaarde, trots en geluk ontlenen aan de plek waar ze wonen. Ze hebben andere behoeften, maar dat hoeven we niet zichtbaar te maken in hun woonomgeving. Ik vind ook dat je als maatschappij trots kan zijn op goede zorggebouwen. De hoogste vorm van beschaving die we met elkaar kunnen bereiken is af te lezen aan de manier waarop wij omgaan met mensen met andere behoeftes.” 

Hoge Gouwe
Hoge Gouwe, een woonlocatie ontworpen door Kokon in stedelijke setting.

Welke kwaliteit van een zorggebouw acht jij belangrijk om optimaal zorg te verlenen? 

“Ik word niet blij van gebouwen binnen de zorgopgave die zeer pragmatisch en superefficiënt zijn opgezet. Daar zie je dat de kwaliteit wegzakt en terug geredeneerd wordt naar budgetten die precies moeten passen. Het gevolg: complexen zoals we die veertig à vijftig jaar geleden bouwden en nu weer slopen. Als je vanuit modellen en Excel-sheets ontwerpt, ontstaan vanzelf gebouwen die meteen verouderd en niet duurzaam zijn. Daarom is hergebruik zo belangrijk. Veel gebouwen die voor de zorg worden hergebruikt liggen in een prachtige omgeving of een ruraal gebied. In die gebouwen houd je vaak ruimte over waardoor je gratis kwaliteit uit de omgeving haalt.” 

“We ontdekken op steeds meer vlakken dat budgettair gedreven zorgmodellen niet goed scoren. Val je terug op gestandaardiseerde modellen, zoals korte looplijnen, efficiënte ordening en weinig buitenschil, dan krijg je een gebouw met een introvert karakter en 1,80 meter brede gangen. Dat lijkt dan, oneerbiedig gezegd, net een grottencomplex. Een gebouw met meer daglicht, groenbeleving en gangen waarin je elkaar ruim kan passeren voelt prettiger, omdat je elkaars afstandswens gemakkelijker kunt respecteren. Dat was pre-covid ook al een ding. Zeker in de zorg, en vooral op het gebied van geestelijke behoeften, wil je ruimte inbouwen om anders met elkaar om te gaan. Een gebouw moet dat kunnen faciliteren.” 

“Wat het echter complex maakt, is dat de behoeften in de zorg sterk verschillen. Daarom moeten we blijven studeren, want als architect kun je het niet automatisch goed doen voor elk type zorg. Toch zie ik dat vaak misgaan, bijvoorbeeld doordat een uitgeknepen programma van eisen voor meerdere typen woongroepen als uitgangspunt wordt genomen. Als je als architect aan de start van het proces aanhaakt, kun je dat voorkomen en een groot verschil maken door bijvoorbeeld 15 procent extra oppervlak voor de verkeersruimte te onderbouwen. Daarmee kun je memory corners maken, terugtrekhoekjes voor als men overprikkeld is of een plekje bij het raam zodat bewoners in de warmte van de natuur kunnen genieten. Dat soort zaken kun je pas realiseren als je net even die extra ruimte hebt.” 


Lees verder in Stedebouw & Architectuur, thema Bouw & Zorg 2022

In de nieuwste editie van Stedebouw & Architectuur lees je het integrale interview met Henk Middelkoop. In dat artikel gaat hij dieper in op extra ruimte als pré voor een zorgorganisatie, alsook op de ruimtelijke en culturele verbinding aan zo'n locatie.

Benieuwd? Neem dan nu een abonnement op Stedebouw & Architectuur en je ontvangt dit jaar vijf edities van Stedebouw & Architectuur plus de Innovatiecatalogus. De editie Bouw & Zorg ontvang je op 25 maart.

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.

Meer artikelen met dit thema

descriptionArtikel

ZuidHaven in Scheveningen gereed

30 jun om 08:00 uur
ZuidHaven is opgeleverd en bewoond. Daarmee is het tweede deel van plan De Zuid aan de Scheveningse haven gereed…
Lees verder »
descriptionArtikel

VORM lanceert met initiatief BuurtBoost circulaire woonoplossing

28 jun om 08:00 uur
Bouwende projectontwikkelaar VORM heeft vanuit initiatief BuurtBoost een modulaire woonoplossing gelanceerd: de…
Lees verder »
descriptionArtikel

Kabinet investeert 1,2 miljard in infrastructuur voor het sneller bouwen van 135.000 nieuwe woningen

27 jun om 10:00 uur
Het kabinet heeft voor de komende 10 jaar € 7,5 miljard beschikbaar gesteld voor het bereikbaar maken van nieuwe…
Lees verder »
descriptionArtikel

Centraal Beheer-gebouw in Apeldoorn wordt startpunt nieuwe woonwijk

20 jun om 11:52 uur
Het Centraal Beheer-gebouw van architect Herman Hertzberger in Apeldoorn is een begrip: het kantoor wordt alom…
Lees verder »

Oplossingen voor de woningbouw

17 jun om 10:41 uur
Bij een (energetische) renovatie of het (planmatig/meerjarig) onderhoud in de woningbouw staat het belang van de…
Lees verder »
descriptionArtikel

'We bouwen een toren die niet bestaat'

10 jun om 08:23 uur
Op het Suikerterrein in Groningen wordt na de bouwvak gestart met de voorbereidende bouwwerkzaamheden voor de…
Lees verder »
descriptionArtikel

Dé aanpak voor binnenstedelijk verdichten

8 jun om 09:12 uur
Wat als we de krachten bundelen en samen sterk staan voor een betere woon- en leefomgeving? Die gedachte staat…
Lees verder »
descriptionArtikel

Woonwijk De Plantage onderscheidt zich door regionale identiteit

8 jun om 08:00 uur
Aan de zuidkant van Geldermalsen is de Plantage volop in aanbouw. Ongeveer de helft van de in totaal 1.500…
Lees verder »