Gelijkwaardigheid als basis voor wijkvernieuwing

In Gelijke Grond staat het contrast tussen de systeemwereld - waarin beleidsmakers en ontwerpers plannen en regels formuleren - en de leefwereld van bewoners centraal. Veel transitievraagstukken worden van bovenaf georganiseerd, terwijl bewoners vooral bezig zijn met betaalbaarheid, leefbaarheid en zekerheid. Dit kan leiden tot gevoelens van ongelijkheid, wantrouwen en passiviteit wanneer mensen het gevoel hebben dat beslissingen al vastliggen voordat zij worden gehoord. 

Tussenruimte als professionele opgave

Een kernconcept in de publicatie is de zogenoemde ‘tussenruimte’: geen fysieke plek, maar een procesmatige ruimte waarin leefwereld en systeemwereld elkaar kunnen ontmoeten. Ontwerpers, planners en beleidsprofessionals worden hierin niet gezien als uitvoerders van vaststaande plannen, maar als verbindingsofficieren die verschillen zichtbaar en bespreekbaar maken. Deze rol vereist intellectuele onafhankelijkheid én het vermogen om structurele spanningen te faciliteren, ook als dat betekent dat het tempo moet worden vertraagd om rechtvaardigheid te borgen. 

Vier voorwaarden voor rechtvaardige stedelijke vernieuwing

Het rapport formuleert vier onderling verbonden voorwaarden voor een rechtvaardige wijkaanpak:

Erkenning
Een rechtvaardige aanpak begint met het erkennen van diversiteit in perspectieven, woonbehoeften en leefstijlen; niet alleen meer stemmen aan tafel, maar een scherp inzicht in wie structureel wordt buitengesloten. 

Procedurele rechtvaardigheid
Rechtvaardigheid gaat niet alleen over uitkomsten, maar ook over het proces: wie beslist, wanneer en hoe. Informeren is volgens de auteurs geen participatie; bewoners dienen daadwerkelijke invloed te hebben op besluiten die hen raken. 

Distributieve rechtvaardigheid
Bij stedelijke transities zijn last en lusten zelden gelijk verdeeld. Eerlijkheid vraagt expliciet zicht op wie profiteert en wie onevenredig wordt belast, met ruimte voor compenserende maatregelen waar nodig.

Zelfredzame gemeenschappen
Zolang rechtvaardigheid afhankelijk blijft van de aanwezigheid van professionals, is zij tijdelijk. Investeren in sociale structuren, ontmoetingsplekken en relaties versterkt de veerkracht van wijken voorbij de projectfase. 

Wat betekent dit voor ontwerp en beleid?

Gelijke Grond onderstreept dat rechtvaardige wijkvernieuwing geen extra ambitie bovenop andere opgaven is, maar een randvoorwaarde voor succesvolle transities. Professionals in stedebouw en architectuur worden uitgedaagd voortdurend te schakelen tussen belangen, tempo’s en schaalniveaus, en expliciet te maken welke keuzes zij maken en waarom.

Lees hier het rapport Gelijke Grond.

Op 4 maart 2026 organiseert KAW een bijeenkomst waarin wordt ingegaan op de inzichten uit de publicatie Gelijke Grond. Kijk hier voor meer informatie.

Blijf nog beter op de hoogte van al ons nieuws en abonneer je op de wekelijkse nieuwsbrief van Stedebouw & Architectuur. 

Bron tekst: Biind
Beeld: Shutterstock