‘De toekomst van de stad maak je met kunst’

dinsdag 31 mei 2022

Foto door Félice Hofhuizen

Wat ooit begon als een zeven meter diepe kuil is inmiddels uitgegroeid tot een nieuwe culturele hotspot van Utrecht. Berlijnplein is een diverse culturele ontmoetingsplek in het hart van Leidsche Rijn met kunst, cultuur, studio’s, innovatie, picknicktafels, workshops en tal van evenementen. Op dit moment opereren de partijen nog vanuit tijdelijke gebouwen, in 2025 moeten deze vervangen zijn door nieuwbouw. Gemeente en kunstenaars kunnen met creative placemaking elkaar hierin stimuleren en aanvullen door van een tijdelijk programma naar een structureel gebouw te werken en de culturele partijen op het plein bij de ontwikkeling hiervan te betrekken. Tarik Yousif van de gemeente Utrecht en Donica Buisman van RAUM vertellen erover.

“Op Berlijnplein kun je zomaar wat onverwachts meemaken. Daarvoor hoef je geen kaartje te kopen. Iedereen is welkom en mag meedoen en meepraten. De uitstraling is open en creatief. Je voelt dat dit geen gewoon plein is.” Donica Buisman is trots wat er in amper vijf jaar is bereikt met Berlijnplein in de Utrechtse wijk Leidsche Rijn. Met haar stadslab RAUM heeft ze daar een cruciale rol in gespeeld met creative placemaking. RAUM en de andere culturele organisaties op Berlijnplein doen dat met uitdagende exposities, installaties, debat, workshops en andere events gericht op de wijk, de stad en de rest van het land.

De rol van de gemeente bij creative placemaking is ‘stimuleren, niet reguleren’, aldus Tarik Yousif, hoofd Cultuur bij de gemeente Utrecht. Yousif ziet de gemeente als een betrokken partner. “De kunst die wij willen stimuleren moet uitdagen of zelfs ongemakkelijk zijn, zodat iemand die hier toevallig de hond uitlaat zich afvraagt: wat zijn ze nou weer aan het doen op Berlijnplein? Want wat de een helpt te aarden, zal de ander juist vervreemden. Allebei is nodig: aarding én distantie.” Buisman beaamt vanuit de optiek van RAUM: “Als iedereen hetzelfde vindt en ervaart, dan krijg je geen dialoog, maar een gesprek van telkens dezelfde gelijkgestemden. Dat levert geen nieuwe ideeën of inzichten op. Er ontstaat wél iets als je bewoners met kunstenaars, dichters met architecten of beleidsmakers met theatermakers in gesprek laat gaan. Daarvoor gebruiken wij kunst en design.”

Toekomst van de stad

Het kaderen waaraan kunst op Berlijnplein moet bijdragen is nog iets anders dan definiëren waarover die kunst moet gaan. Dat proces verliep organisch, aldus Buisman, die met RAUM een van de gangmakers ervan was. “De eerste twee jaar hebben wij tientallen co-creatie bijeenkomsten georganiseerd en ruim duizend mensen gesproken. Uit die gesprekken borrelde bijna vanzelf het thema De toekomst van de stad omhoog”, herinnert Buisman zich. “Wij zagen dat alle makers zich bogen over maatschappelijke en grootstedelijke thema’s. Dat was klaarblijkelijk waar deze plek om vroeg en nog steeds om vraagt. Kijk maar om je heen: hier wordt de stad letterlijk gemaakt.”

Berlijnplein
Tarik Yousif is hoofd Cultuur bij de gemeente Utrecht. Daarvoor was hij onder meer directeur van de HKU en interim-directeur van de Stadsschouwburg in Amsterdam. Ook werkte Tarik als journalist en moderator en heeft een lange staat van dienst in de kunstsector met onder meer bestuursfuncties bij onder meer Pride Photo en het Nederlands Kamerkoor.

Donica Buisman is oprichter en directeur van stadslab RAUM, dat op Berlijnplein is gevestigd met onder meer een plein voor programma, een paviljoen met horeca, een werkplaats en een Makershuis. Daarvoor was Buisman oprichter van State Of Flux, dat bottom-up en topdown bij elkaar brengt rond een plek met inzet van kunst en design. Daarnaast werkte ze onder meer als placemaker in Amsterdam en als projectleider voor Aorta.


Foto door Rogier Boogaard

Inmiddels is Toekomst van de stad het overkoepelende thema voor alle kunst en andere activiteiten op Berlijnplein. Deze toekomst moet niet worden uitgetekend op het stadskantoor”, zegt Yousif. “Dat moet door de Utrechters zelf worden gedaan. Dat kan hier. Daarom willen wij als gemeente niet te veel sturen. Want kunst mag geen verplicht nummer zijn. Dat als alle plannen al zijn gemaakt nog eens wordt gekeken of er geen leuke kunst bij gemaakt kan worden. Kunst is juist van onschatbare waarde bij het maken van die plannen.” 

Innovatie in stadsontwikkeling

Voor de gemeente voelt creative placemaking, waarbij de uitkomst niet van tevoren vaststaat maar gaandeweg kan veranderen, nog wat onwennig. “Dat betekent dat wij moeten durven loslaten. Bij kunst mag nu eenmaal iets mag mislukken”, zegt Yousif. “Het experiment is wezenlijk in kunst. Het experiment hoort bij deze innovatieve manier van stadsontwikkeling. De stad verandert en cultuur moet mee veranderen.”

Voor de nieuwbouw die in 2025 op Berlijnplein moet staan, kan falen geen optie zijn. “Op deze plek draaien al vijf jaar meerdere succesvolle programma’s. Het is een plek geworden die onderdeel uitmaakt van de wijk en de stad. Waar voortdurend wordt vernieuwd. Zo’n plek kan bijna niet mislukken en de gebouwen met bijbehorende buitenruimte dus ook niet.” Daarbij, Berlijnplein draait volgens Yousif niet om gebouwen, maar om de gebruikers ervan. “Berlijnplein heet niet voor niets een plein”, voegt Buisman toe. “Ook voor de deur van de gebouwen en op andere plekken in de wijk moet co-creatie en kunst de basis zijn en juist een plein is daarvoor bij uitstek geschikt. Daarbij moet er ruimte blijven voor experiment, ook fysiek. Alleen dan ontstaan er nieuwe ideeën en plannen voor de stad van de toekomst.”

Wil je meer lezen over de ontwikkeling van of het culturele programma op Berlijnplein? Lees meer op berlijnpleinutrecht.nl


Cover S&A GD 2022Dit artikel is een verkorte versie. De volledige versie lees je op de website van Berlijnplein.

Dit artikel verscheen eerder in Stedebouw & Architectuur, thema Gevels & Daken van 2022. Download het nummer nu in onze digitale bibliotheek

Gegarandeerd elke editie van Stedebouw & Architectuur in je brievenbus ontvangen? Overweeg dan een abonnement op Stedebouw & Architectuur en ontvang jaarlijks alle zes edities. 

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.

Meer artikelen met dit thema

descriptionArtikel

‘De beste stedenbouw is stedenbouw die misgaat’

2 aug om 08:00 uur
Hoe meer we de stad volbouwen, hoe meer dit volgens strakke, goed uitgedokterde plannen gaat. Volgens Bjarne…
Lees verder »
descriptionArtikel

‘Sociale woningbouw is voor mensen als jij en ik’

27 jul om 08:00 uur
Er is een woningnood gaande. Als oplossing vinden wij in Nederland heil bij verdichting, maar volgens architect…
Lees verder »
person_outlineBlog

Een voorbeeldige stad

25 jul om 08:00 uur
In het begin van deze eeuw was Rotterdam, de stad waar ik woon, bezig zich opnieuw uit te vinden. Een groep…
Lees verder »
person_outlineBlog

Leren van Buitenveldert: leg nooit al je eieren in een mandje!

13 jul om 08:00 uur
Als we praten over herstructureren en verdichten, dan denken de meeste vakgenoten waarschijnlijk aan de naoorlogse…
Lees verder »
descriptionArtikel

Hoe kan de bouwsector innovatiever werken vanaf de eerste fases om woningbouwambities te verwezenlijken?

29 jun om 08:54 uur
Nederland staat, net zoals veel andere Europese landen, voor een enorme woningbouwopgave. In de Nationale Woon- en…
Lees verder »
descriptionArtikel

Van Senzora-fabriek naar nieuwe, levendige buurt

14 jun om 08:34 uur
Het terrein van de voormalige Senzora fabriek, waar het Deventer familiebedrijf was- en reinigingsmiddelen…
Lees verder »
descriptionArtikel

Woonwijk De Plantage onderscheidt zich door regionale identiteit

8 jun om 08:00 uur
Aan de zuidkant van Geldermalsen is de Plantage volop in aanbouw. Ongeveer de helft van de in totaal 1.500…
Lees verder »
descriptionArtikel

Consortium De Pleinmakers wint ontwerpopdracht Berlijnplein

7 jun om 09:57 uur
De ontwerpcombinatie van bureau SLA, Inbo, Overtreders W, Woonpioniers en Boom Landscape heeft de tender voor het…
Lees verder »