Jasmin: isoleren met houtvezels omhuld door leem

Dieter Dettling, DD Architect en gecertificeerd passiefhuis expert, begon zijn carrière als meubelmaker, maar studeerde uiteindelijk ook af als architect. Met een grote liefde voor de natuur en de wens om duurzaam te leven, botste hij tijdens zijn werk bij diverse architectenbureaus regelmatig met collega's. "Ik wilde laten zien dat je veel duurzamer en gezonder kunt bouwen, maar dat sloeg niet altijd aan", vertelt Dettling. Uiteindelijk besloot hij zijn eigen bureau te starten, zodat hij zijn visie volledig in de praktijk kon brengen, zowel in zijn werk als in zijn dagelijkse leven. 

Motto

"Ik was er al vroeg van overtuigd", vervolgt Dettling, "dat biobased materialen beter zijn voor zowel het milieu als de gebruikers. Mijn motto is: minimale footprint, maximaal comfort. Zo belast je het milieu zo weinig mogelijk en zorg je tegelijkertijd voor een gezond leef- en binnenklimaat. Een perfecte symbiose, vind ik. Circulariteit speelt daarbij een grote rol. Milieubelastende materialen gebruik ik alleen als het echt niet anders kan, zoals bij betonheipalen voor funderingen die gemeenten vaak eisen. Daarboven probeer ik altijd duurzame, circulaire materialen toe te passen."

"Maar het gaat niet alleen om het materiaal: ook het ontwerp en slimme details zijn cruciaal, zodat materialen bij terugbouw eenvoudig kunnen worden gescheiden en hergebruikt. Circulariteit begint dus al op de tekentafel, met de juiste bouwmethode, slimme verbindingsprincipes én de inzet van de juiste, liefst biobased materialen."

Inblazen als isolatiemethode

Dettling is al meer dan vijftien jaar lid van Strobouw Nederland (nu Vakgroep Strobouw) en stapelde vanaf het begin strobalen in houtbouwskeletten. "Ik werd al snel in de geitenwollensokkenhoek geplaatst en moest vaak uitleggen dat bouwen met stro, net als met andere biobased materialen, ook strak en modern kan uitpakken." Naast het - in de houtskeletbouw - stapelen van strobalen en vullen met de bekende dekens, wint het inblazen van strovezels en andere biobased inblaasmaterialen snel aan populariteit. "En dat is niet zonder reden", zegt Dettling. "Het werkt sneller en simpeler, is dus minder arbeidsintensief én levert ook betere lambdawaarden op."

Daarnaast zijn deze materialen een groot pluspunt voor de circulariteit, gezien hun volledige levenscyclus. Denk ook aan de voordelen bij demontage of sloop van een gebouw. De vezels kun je per compartiment eenvoudig afzuigen. Zo blijft bijna geen vezel achter en kunnen ze zonder kwaliteitsverlies opnieuw worden gebruikt. Dettling: "Je hebt bijna honderd procent zekerheid dat de isolatie een tweede, derde of zelfs vierde leven krijgt. Bovendien zijn er normaal gesproken geen bindmiddelen of smeltvezels nodig." Toch ziet Dettling - "met pijn in mijn hart" - dat nog veel grondstoffen op de traditionele manier worden afgevoerd. "We moeten grondstoffen zo eindeloos mogelijk hergebruiken", benadrukt hij. 

Jasmin

Dat geldt ook voor het inblaasisolatiemateriaal Jasmin, een mix van houtvezels of houtsnippers en leem. "Door de kwaliteiten van hout te combineren met leem ontstaat een puur én slim product, dat bouwbiologisch en bouwfysisch zeer overtuigend is", zegt Dettling. "Jasmin wordt geproduceerd in Zuid-Duitsland, met leem uit de bodem rond het Bodenmeer. Dit gebied staat bekend als heilsame Erde, door het hoge schelpkalkgehalte is het leem van uitzonderlijke kwaliteit. Daardoor heeft Jasmin, met zijn veelzijdige eigenschappen, veel te bieden."

In de lokale fabriek wordt het leem met een speciaal proces op de houtvezels gespoten, zodat het hout volledig wordt omhuld. Dat geeft Jasmin een hoge dichtheid en mede daardoor een hoge volumieke warmtecapaciteit. Het resultaat: een langzame warmtedoorslag en een verlengde faseverschuiving. Dettling: "Ik noem dat soms een fijne, passieve koeling. Zo beschermd Jasmin niet alleen tegen kou in de winter, maar biedt het ook extra comfort bij warmte en hitte in de zomer."

Dankzij de flinterdunne leemlaag zijn extra brandvertragers overbodig. "Dat vind ik een van de elegantse eigenschappen", aldus Dettling. "Met puur hout en leem is Jasmin honderd procent natuurlijk en toch voldoet het zonder chemische toevoegingen moeiteloos aan de brandnormen."

'De leemlaag doet heel veel, terwijl je die nauwelijks ziet of ruikt'

Bescherming

Naast een uitstekende actieve vochtregulatie biedt het gebruikte leem, dankzij het natuurlijke schelpkalkgehalte, ook bescherming tegen schimmels. Het creëert bovendien een hoog en ongedierte werend microklimaat, waardoor muizen, marters en insecten wegblijven en dat zonder gif of biociden. Door de hoge dichtheid van circa 80 tot 95 kg/m3 heeft Jasmin verder ook uitstekende akoestische eigenschappen, wat zorgt voor geluidsbescherming van buiten én tussen ruimtes onderling.

"De leemlaag van Jasmin doet dus heel veel, terwijl je die laag nauwelijks ziet of ruikt", zegt Dettling. "Je kunt het materiaal eenvoudig met een standaard inblaasmachine inblazen, maar ook handmatig aanbrengen; ideaal voor zelfbouwers. Voor grootschalige toepassingen zijn goed afgesloten compartimenten nodig, die snel en efficiënt gevuld kunnen worden."

Jasmin is beschikbaar in twee varianten: het wat ruwere Jasmin Classic (links op onderstaande afbeelding), mede geschikt voor handmatige verwerking, en Jasmin Clay Fine (rechts op onderstaande afbeelding), een fijnere versie die vooral ideaal is voor inblazen. 

Innovaties

Dettling is op dit moment met een opdrachtgever in gesprek om Jasmin voor het eerst in Nederland te kunnen toepassen. Toch merkt hij vaker dat juist minder bekende producten, zoals Jasmin, het moeilijk hebben tegenover de grote spelers op de markt. "Dat heeft simpelweg te maken met hun financiële slagkracht en de kosten van de benodigde certificeringen", legt hij uit. 

Een concreet voorbeeld: "Veel opdrachtgevers haken snel af zodra blijkt dat een product niet op de meldcodelijst van RVO staat. Daardoor komt het nog niet direct in aanmerking voor bijvoorbeeld een ISDE-subsidie. Soms is dat nog op te lossen door een aanvullend meldingsverzoekformulier in te dienen en aan extra voorwaarden te voldoen. Maar wie ook de biobased toeslag wil aanvragen, is verplicht om in de Nationale Milieudatabase te worden opgenomen. Daar komen forse kosten bij kijken. Er moet eerst een LCA en later een EPD van het product komen. Voor startups zijn die kosten vaak een serieuze drempel. Dat remt nieuwkomers op de markt en helaas ook de innovatie", aldus Dettling.

Biobased standaard

Wanneer Dettling vooruitkijkt naar innovaties die nog (moeten) komen, is hij duidelijk: de bouwsector moet écht veranderen. "Zeker als we de beleids- en klimaatdoelen willen halen. Die ambities halen we niet zonder een andere manier van bouwen. Het is een spel van verschillende tandwielen die precies in elkaar moeten grijpen. Biobased materialen zijn daarbij een sleutel voor een duurzamere toekomst én voor een circulaire economie. Zonder biobased krijg je die cirkel simpelweg niet rond. We moeten overstappen op hernieuwbare materialen en alleen verbruiken wat we ook echt kunnen oogsten. Punt."

"Transparantie, met bijvoorbeeld een verplicht materialenpaspoort én nieuwe verdien- en eigendomsmodellen, zoals de ESCo-gedachte, kunnen eraan bijdragen dat materialen hun waarde behouden en opnieuw kunnen worden ingezet. Dát is de basis voor een werkelijk circulaire bouwsector. Want uiteindelijk gaat het erom dat we zorgvuldig omgaan met wat de natuur ons geeft. Biobased bouwen zou daarin de nieuwe standaard moeten worden", besluit Dettling. 

Dit artikel is eerder gepubliceerd in onze Innovatiecatalogus. 

Blijf nog beter op de hoogte van al ons nieuws en abonneer je op de wekelijkse nieuwsbrief van Stedebouw & Architectuur. 

Tekst: Ysbrand Visser
Foto's: DD Architect/Jasmin