'Verbinding is een cruciale taak van de architect'

Wat is jouw overtuiging om zitting te nemen in de jury van de Duurzaam Bouwen Awards?

“Dat is een zakelijke, maar ook altijd een persoonlijke. Dat moet ook wel, want dit [duurzaamheid, red.] is iets wat ons allemaal overkomt. Wij hebben als BNA een aantal jaar geleden ervoor gekozen om juist op het punt van duurzaamheid en circulariteit te kijken hoe architecten deel kunnen zijn van de oplossing. Dan heb ik het ook over sociale duurzaamheid, waar het thema zeer ingewikkeld is.”

“Duurzaamheid is een enorm breed veld. Als BNA hebben wij ervoor gekozen ons niet te focussen op het energievraagstuk. Daar zijn al zoveel partijen mee bezig, dat wordt een kluitjesvoetbal waarbij niemand weet waar de ander mee bezig is. Dat is inefficiënt. Wij kijken naar waar de architect goed in is: materialen en grondstoffen. Die kant blijft namelijk wat onderbelicht.”

Welke rol speelt de architect binnen het thema duurzaamheid?

“Wij hopen dat er een impuls komt uit de eisen die gesteld worden in inkoopprocessen en opdrachtverlening. Dat duurzaamheid steeds duidelijker en in normen een rol speelt en dat daaruit meer algemeen geaccepteerde bouwprocessen en materialen komen. Daar proberen wij als BNA een bijdrage in te leveren. De neiging is om dat technologisch te benaderen, maar de effectiviteit van de vergroting zal via sociale innovaties gedaan moeten worden. Daar bestaat geen softwarepakket voor.”

“Dat sociale stukje vergt iets, ook van architecten. Zij hebben veel kennis, maar moeten nu ook hun rol als moderator in processen oppakken. Ik noem hierin altijd de drie v’s: verbeelden, verbinden en vernieuwen. Iedereen kent de architect van die verbeelding, maar ook verbinding is een cruciale taak van de architect als adviseur. Vernieuwen gaat vervolgens over het bij elkaar brengen van grondstoffen en processen – systeeminnovatie in feite, vanuit onze overtuiging dat die staat of valt bij ketensamenwerking.”

“In de jury van de Duurzaam Bouwen Awards wil ik kijken hoe de architect in de wedstrijd zit, maar ook of er een technologische of juist sociale focus is. Ik denk namelijk dat de schaalvergroting kansrijker is door sociale innovatie. Een klassiek voorbeeld: je kunt een heel huis volstoppen met technologie om hem energieneutraal te houden, of je geeft de gebruiker een knop. Laten we zijn verantwoordelijkheid niet vergeten. We kunnen wel een Google Maps van ons energiegedrag maken, maar zodra het anders moet, raken we de weg kwijt.”

De Duurzaam Bouwen Awards is een moment waarop de bouw- en vastgoedsector laat zien waar ze trots op zijn. Wat verwacht jij te zien?

“Ik denk dat we van de start-up naar de scale-up gaan qua energieoplossingen, terwijl we voor natuurinclusieve en klimaatadaptieve maatregelen juist de start-ups gaan zien. In dat laatste zijn we nog echt zoekende. Ik vind het interessant om te zien hoe we daarop kunnen doorvragen en kunnen beoordelen wat de bijdrage van die thema’s voor bouwprojecten is, en in het verlengde hiervan: voor de woningbouwopgave.”

“Ook circulariteit bevindt zich nog in de beginfase. Daar zit nog een begripsverwarring, dat merken we ook bij architecten zelf. Iedereen is voor circulariteit, maar er is nog geen begin van overeenstemming over de werkwijze. Toch zit in het zoeken voor een gedeelte het antwoord. Al tastend langs de muur in een donkere ruimte voelen we dat we vooruit komen. Er zijn al serieuze dingen uitgevonden. Nu ligt er een ingewikkelde opgave om van innovatie naar economisch vitaal te komen. Ik ben ervan overtuigd: de succesvolle businesscase van morgen bestaat uit zowel economische als ecologische en sociale waarden.”

“Een voorbeeld: een poosje geleden opende een fabriek die klaarstaat om woningen uit te rollen. Een klassiek denken in hoeveelheden, in plaats van in kwaliteit en duurzaamheid. Wat blijkt nou: 90 procent van die woningen is van staal en beton. Dat is niet het segment waar we in de Duurzaam Bouwen Awards naar kijken, maar het is wel relevant om naar die bijdrage van de bouw te kijken. We staan straks met de verkeerde fabrieken klaar om de productie aan te pakken. Voor welke generatie produceren we dan?”

“Die vraag durft bouwend Nederland zich niet te stellen. Daar zien we vooral greenwashing. We moeten een weg bewandelen waar duurzaamheid aan industrialisatie wordt gekoppeld, maar zover zijn we nog niet. We zitten in de fase van early adopters, maar voor de opgave die er staat wil je eigenlijk al in de early majority zitten. Het is onze rol om die punten aan te snijden en te koppelen aan de rol die architecten hierin kunnen spelen. Dat gebeurt gelukkig ook. Denk aan Jan Willem van de Groep die roept om er iets beters van te maken. Dus niet alleen mooie buitenkantjes, maar ook een mooie binnenkant.”

De integrale versie van het interview met Fred Schoorl is te lezen op Duurzaam Gebouwd.