Winy Maas haalt inspiratie uit ‘asiel voor dozen’

Het was de uiterst specifieke uitvraag van het Havenbedrijf Rotterdam die de architecten van MVRDV inspireerden om niet alleen een industrieel gebouw te ontwerpen, maar ook de activiteiten uit het havengebied visueel naar binnen te trekken. Verantwoordelijk voor die opzet is Piet-Harm Sterk (creative director BIND). Zo werd het gebouw onderdeel van het verhaal dat het Havenbedrijf Rotterdam wil vertellen en zijn interieur en exterieur volop met elkaar verbonden. Waar de bedrijvigheid in de immense overslaghaven per verdieping wordt uitgebeeld, is er meteen ook uitzicht op diezelfde bezigheden dankzij panoramische ramen aan de verschillende zijden van het gebouw.

Door de rotatie van de 4,5 meter hoge verdiepingen wisselt telkens dat perspectief en is er ook uitzicht op de omliggende natuur, de schepen op zee en de grote distributiecentra. De concentratie van die laatste ‘dozen’, gevoegd bij de reusachtige stapels containers verderop, beschrijft Winy Maas (MVRDV) als ‘een asiel van dozen’ en wordt duidelijk weerspiegeld in het winnende ontwerp van Portlantis. Maas: “Van kindsaf aan houd ik heel erg van dit landschap van dozen, petroleum, installaties en gigantische bouwwerken. Alle ambities die er hier waren, hebben we nu geprobeerd te concentreren in één doos. Al die elementen raken aan onze wereld en zorgen ook voor een discussie over die wereld, zeker bij alle geopolitieke veranderingen en spanningen die er momenteel zijn. Daar maakt de haven zeker deel van uit en daar kun je in dit gebouw veel over leren en begrijpen.”

Interactief

Portlantis wordt vandaag geopend door burgemeester Carola Schouten en gaat zaterdag ook voor het publiek open. Het gebouw vervangt het inmiddels gesloten Futureland en vormt met een restaurant, vergaderruimten en panoramadak een schitterend visitekaartje van het Havenbedrijf en de gemeente Rotterdam zelf. 

Binnen wordt het volledige verhaal van alle havenactiviteiten verteld en zorgen de vele interactieve mogelijkheden niet alleen voor een boeiende belevenis, maar worden jongeren ook uitgedaagd om in de haven te komen werken. In compacte installaties ontstaat er een helder beeld van het aanvoeren van alle dagelijkse producten uit de rest van de wereld tot aan de vele chemische processen die de wereld van fossiele energie voorzien.

Tussen de entree op de begane grond en het restaurant op de vierde verdieping zorgde Herman Kossmann (Kossmanndejong) voor een moderne, permanente tentoonstelling, met ook ruimte voor educatie.  Elke verdieping behandelt een ander thema: hoe de haven werkt, wat de haven voor mensen betekent en wat de toekomst van de haven is. In het 22 meter hoge atrium wordt dat alles bij het binnentreden al meteen zichtbaar en verbeeld.

Op de compacte verdiepingsvloeren zijn het vervolgens visueel fraaie stations die je uitgebreid meevoeren in het uiterst diverse havenleven. En telkens weer nodigt één zijde van een etage je uit om de vele indrukken van buiten, die aansluiten op de tentoonstelling, in je op te nemen. Als dat laatste nog niet genoeg is, sluit je af op het grote panoramadak, dat via twee opvallende, knalrode trappen aan de buitenkant ook openbaar toegankelijk is. De 134 treden leiden naar een mooi, extra uitje tijdens een stranddag.

Energiepositief

De omgeving van de haven vormde ook een duidelijke inspiratiebron voor het duurzame ontwerp van MVRDV. Het pand kent een demontabele constructie die voor een aanzienlijk deel bestaat uit restanten staal van het havenbedrijf zelf. De constructie en installatie van het gebouw zijn overal zichtbaar, wat past bij de industriële, no-nonsense insteek van de ontwerpers en ook aanzienlijke kosten bespaart. Met de fabrikant van de wandpanelen is een retourname-overeenkomst gesloten en Portlantis is dankzij de eigen windmolen zelfs energiepositief. Deze produceert 30 procent meer energie dan het gebouw nodig heeft. Omdat niet alle noodzakelijke functies in het gebouw passen, staat er op het buitenterrein een rij containers met daarop zonnepanelen. Dit dient tevens als beschutting voor een buitentribune in dit nieuwe, iconische ‘huis van de haven’.

Voor MVRDV waren het met name de architecten Fokke Moerel, Klaas Hofman en Arjen Ketting die Portlantis vormgaven.

Blijf op de hoogte van al ons nieuws en abonneer je ook op de wekelijkse nieuwsbrief van Stedebouw & Architectuur.

Tekst & beeld: Ysbrand Visser