Kunstmatige intelligentie bedreiging voor architect?

Dankzij de vele nieuwe digitale technieken die de mens anno 2024 hulp bieden of menselijke beslissingen helemaal overnemen, broeden veel bouwbedrijven en gelieerde industrieën op mogelijkheden om met kunstmatige intelligentie (AI) hun werk te verbeteren en te versnellen. Ongetwijfeld helpen taalmodellen als ChatGPT de marketingafdelingen om hun wervende teksten in folders en op websites netjes op orde te hebben. Maar AI zelf is natuurlijk al langer actief in de bouwwereld. Wie kent niet het Vogelnest (Olympische Spelen, Peking 2008)? Hoe zouden architecten anders parametrisch moeten ontwerpen?

Tal van softwarematige toepassingen, gevoed door algoritmen en kunstmatige intelligentie, helpen ook constructeurs met het zoeken naar de ideale oplossingen. En mede dankzij de toepassing van ‘generatieve’ ontwerptools, worden niet alleen problemen opgelost die om een direct antwoord vragen, maar wordt ook verkend welke alternatieve mogelijkheden er allemaal nog méér zijn.

GPT-NL

Naast vele soorten software is er ongetwijfeld een grote toekomst voor heel specifieke AI-taalmodellen. Om de afhankelijkheid van big tech (Google en co.) te verkleinen, werken enkele Nederlandse organisaties aan een eigen open taalmodel: GPT-NL. Zij stellen dat ‘dit model nodig is voor het ontwikkelen, versterken en bestendigen van de digitale soevereiniteit.

Non-profitpartijen TNO, NFI en SURF gaan samen het model ontwikkelen om zo een belangrijke stap te zetten richting transparant, eerlijk en toetsbaar gebruik van AI naar Nederlandse en Europese waarden en richtlijnen en met respect voor het eigenaarschap van data’. Voor de realisatie van GPT-NL is 13,5 miljoen euro toegezegd door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland en het ministerie van EZK.

Het succes van GPT-NL valt en staat met de input van relevante kennis en teksten. Er is dus nog een hoop werk aan de winkel, maar het voeden van die taalmodellen is slecht betaald werk en wordt voor Metroc zelfs gedaan door Finse gevangenen. De vraag is dus ook actueel hoe de bouw aan personeel komt, die modellen moet voeden met de ontzaglijke berg aan relevante data.

In de onderwijswereld zit men ondertussen ook niet stil. Zo is er een samenwerking ontstaan, 4TU.Built Environment, waarin de faculteiten bouwkunde van de vier technische universiteiten en ook veertien hogescholen samenwerken aan digitale oplossingen voor de bouwsector. We betreden hiermee het terrein dat ver voorbij gaat aan door kunstmatige intelligentie gestuurde software en ‘simpele’ bots die je vragen beantwoorden. Dan komen er systemen die zelf nieuwe, verbeterde systemen en tools opleveren. De stap naar kunstmatige algemene intelligentie is dan nog maar klein. AI is dan even kundig als de mens, met in een bijzin meteen de moeder aller vragen: is AI dan nog onder controle te houden?

Kinderlijk eenvoudig

Een innovatie als 3D-printen leek een kleine industriële revolutie te kunnen veroorzaken, maar komt eigenlijk maar moeizaam vooruit. Kunstmatige intelligentie is daarentegen de sneltrein die je niet mag missen. Natuurlijk wil je als architect niet aan de kant worden geschoven door al te gemakkelijk gemaakte, kunstmatige schetsen of afbeeldingen, zoals op deze pagina. Maar moet je nu bang zijn dat het complete Bouwbesluit én de catalogus van alle materiaalleveranciers in AI worden verwerkt, zodat opdrachtgevers helemaal zelf een ontwerp kunnen fabriceren?
Als je beseft dat je met een kinderlijk eenvoudige schets dankzij AI een website kunt bouwen, luidt het antwoord misschien: ja. AI kan ook zelfstandig software schrijven en dan is het natuurlijk geen grote stap meer naar het fabriceren van het ideale architectuurontwerp. Inclusief de werktekeningen en de benodigde materialen, waarvan meteen de actuele, beste aanbieder (prijs/kwaliteit) op de markt in beeld verschijnt.

In de verre toekomst zouden opdrachtgevers zónder architect met deze tools aan de haal kunnen gaan, maar wie zorgt daarbij voor de kwaliteitsborging en het afdekken van risico’s? De softwareontwikkelaar of de eigenaar van de app? Of pakt een aannemer die hele handschoen op? Om de reusachtige risico’s van bouwprojecten te borgen, moet waarschijnlijk toch het hele proces in handen blijven van de bouwkolom, inclusief de eigen rol van architecten en diens artistieke kwaliteiten. Niet voor niets is er een cruciaal betekenisverschil tussen kunstmatig en kunstzinnig, met de nadruk op ‘zinnig’.

AI kan de architect ongetwijfeld bijstaan en met slimme opdrachten en tools veel stappen in het bouwproces verbeteren, versnellen of zelfs helemaal overslaan. Denk ook aan het snel en optimaal verwerken van wijzigingsaanvragen. De toekomstbestendige architect maakt gebruik van al die tools en doet er met zijn eigen kennis, inzichten en ervaring zijn voordeel mee. Én zorgt met zijn kunstzinnige kwaliteiten voor nóg mooiere ontwerpen.

Toepassingen van AI in de bouw

Het klinkt ridicuul, maar er zijn bedrijven die aan ChatGPT de betekenis van ‘circulariteit’ vragen. Desalniettemin zullen taal- en zoekbots steeds betere antwoorden op je vragen gaan geven en ze blijven dus onmisbaar. Andere AI-gestuurde oplossingen die we tegenkwamen, zijn bijvoorbeeld Airworks, Finch 3D, Metroc en Nyfty.ai.

In het complete artikel in de Innovatiecatalogus 2024 lees je wat deze en nog veel meer toepassingen voor je kunnen betekenen. Alle info en details van dat magazine vind je hier of neem meteen een abonnement.

Tekst: Ysbrand Visser
Beeld: Shutterstock, Freepik