Digital wellbeing als standaard voor de zorg

Robert Muijsers ontwikkelt vanuit Arbol AI digitale concepten en oplossingen die het leven van patiënt, cliënt en (zorg)professional makkelijker maken, veelal in relatie met de fysieke omgeving. Denk bijvoorbeeld aan een digital healing environment. Om concreet de kansen op dit vlak te laten zien, is in de afgelopen jaren mede door Muijsers onderzoek gedaan naar de werking van een variëteit aan digitale oplossingen voor zorgomgevingen. “We doen onderzoek naar technologische oplossingen die een toegevoegde waarde bieden aan het verbeteren van de gezondheid”, zegt Muijsers. “In de basis gaat het dan om het verbeteren van slaap en mobiliteit en het verminderen van stress en pijn.” 

Harde uitkomsten

Het onderzoek wordt samen met Radboud UMC uitgevoerd. Vanuit die hoek is Harry van Goor, hoogleraar chirurgieonderwijs, betrokken om ‘handen en voeten te geven’ aan concepten van digital wellbeing. Dit wordt aangevlogen vanuit het programma Bricks, bytes & behavior, al draait Van Goor die volgorde graag om. “Het oorspronkelijke idee is dat er eerst een gebouw wordt gemaakt, dan een digitale infrastructuur en vervolgens pas werkprocessen”, zegt hij. “Wij draaien het om: welk gedrag willen we bereiken, hoe maken we dat mogelijke door digitale technologie en wat heeft dat voor invloed op de gebouwde omgeving?” 

Van Goor neemt videoconsulting als voorbeeld: “De reden dat we dit nog niet hebben omarmd, is omdat het bijpassende gedrag ons niet is aangeleerd. Veel artsen doen videoconsulting naast fysiek consult, maar dat werkt niet. Je wil een apart spreekuur met daar bijhorende ondersteuning, zoals een technisch ingestelde operator die patiënten in een virtuele wachtkamer zet. Dat betekent wat voor de inrichting van het gebouw: in wat voor kamer zit de arts? Tegen wat voor achtergrond kijken de patiënten aan? Hoe houden we de omgeving ook voor de medewerker fijn en gezond?” 

De mogelijkheden van digitale technologie worden door het onderzoeksteam uitgewerkt in ziekenhuissetting, onder andere met mock-up kamers om realistische scenario’s uit te voeren. Hierin wordt technologie zoals VR, ambient intelligence en multimediaschermen getoetst, bijvoorbeeld om patiënten af te leiden van stress en pijn of de zelfredzaamheid te bevorderen. Deze oplossingen moeten leiden tot het reduceren van complicaties na een operatie of het verminderen van de ligduur. “Dit zijn harde uitkomsten waar wij naar streven”, zegt Van Goor, “maar ook naar een taakverschuiving van personeel. Dat is belangrijk om antwoord te geven op de uitdaging van de toekomst: er is geen geldgebrek, maar een gebrek aan personeel.” Het bevorderen van zelfmanagement is daarom een belangrijke pijler van het onderzoek. 

Van fysieke zorg naar connected care

Die gedachte sluit aan op een andere ontdekking van de onderzoekers, namelijk dat ons huidige zorgstelsel niet aansluit op de enorme hoeveelheden data die het genereert. Van Goor legt uit: “We laten veel liggen. Verpleegkundigen werken veelal één-op-één volgens een strak schema. Bundel je dat in bijvoorbeeld een remote monitoring center, soortgelijk aan een luchtverkeerstoren, dan kun je virtuele zorg of ondersteuning verlenen. Dat heeft een enorme impact op hoe we nu en in de toekomst zorg organiseren. Dit leidt er bijvoorbeeld toe dat mensen die in eerste instantie niet voor de zorg hebben gekozen alsnog in deze sector aan de slag kunnen, of misschien is een arts door zijn rug gegaan en kan hij nu toch nog werken.”

Een ander belangrijk element is dat de hoeveelheid data en vooral de complexiteit ervan teveel is om als individu te bevatten, zegt Van Goor. Daarom is de verbondenheid van die data cruciaal. “In een connected care oplossing sta je in contact met andere behandelaars, maar ook met de patiënt,” zegt hij. “Op die manier kun je met korte lijntjes werken, in tegenstelling tot het huidige doorverwijzen van de patiënt, en kun je bovendien de patiënt zelf laten bijdragen aan het herstel door zelfmanagement.”

Muijsers voegt toe: “Feitelijk bundel je informatiestromen om de kwaliteit en efficiëntie van de zorg te verbeteren. Het toewijzen van ic-bedden in coronatijd had bijvoorbeeld niet gekund als er geen digitale infrastructuur gereed stond, waardoor alle ziekenhuizen in Nederland tot op patiëntniveau konden monitoren. Naar zo’n systeem kunnen we voor langdurige zorg toe. Dat vergt fysieke consequenties, dus is het cruciaal om nu te bepalen wat de juiste gebouwen daarvoor zijn.”

Langdurige zorg

Die concepten worden vertaald naar langdurige zorg, maar de stap naar gezonde steden is wat de onderzoekers betreft niet ver weg. “Dat is groot denken, maar concepten als datagedreven besluitvorming doen de sector alsmaar meer verschuiven naar preventie in plaats van zorg”, zegt Van Goor. “Je neemt de sociale context van zorg, die ook over inkomen, opleidingsniveau en woonomgeving gaat mee, en door dat digitaal te verwerken kom je steeds meer tot de kern van menselijk welzijn.” 

Muijsers neemt langdurige ouderenzorg als voorbeeld: “Die laatste fase, zeker in verpleeghuizen, vraagt een forse financiële inspanning. Wij willen daar kleinschaligheid in behouden door digitale technologie in combinatie met de arbeidsmarkt te verkennen. Daarbij kan de keuze om naar een verpleeghuis te moeten nog verder naar achteren schuiven dan tot nu toe is gebeurd. Zonder in te leveren op de kwaliteit van zorg. Dat heeft directe consequenties tot aan zelfs de architect van woningen.” Zo kan een architect nu bijvoorbeeld al nadenken over ambient intelligence, sensoren die op basis van artificiële intelligentie veranderend gedrag en plotse bewegingen kunnen voorspellen. De positionering van die sensoren heeft invloed op hoe de woning wordt ontworpen.

Welzijn medewerker

In deze ontwikkelingen dient ook rekening te worden gehouden met het welzijn van de zorgmedewerkers. Een prettige en gezonde werkomgeving heeft immers direct invloed op de werkprestaties. “Wat een mens nodig heeft om zijn werk goed te doen, komt sterk aan de orde in de gebouwde omgeving”, zegt Van Goor. “Maar het kan nog beter. Zo zien wij bij ziekenhuizen tijdens nachtdienst dat de gangen met oranjerood licht worden verlicht, omdat dit prettiger is voor patiënten. Laat dat nou ook net het soort licht zijn waarbij de medewerker in slaapt valt. Het is een klein voorbeeld, maar dat toont aan dat we de kwaliteit en het welzijn van de medewerker in de gebouwde omgeving nog niet in de smiezen hebben.” 

Hierin is een direct verband te leggen met hoe kantoorgebouwen steeds meer leunen op het gedachtegoed van de gezonde medewerker, zegt Van Goor. “Hoe tevredener de werknemer, hoe hoger de kwaliteit van het product”, zegt hij. “Daarom zeg ik altijd: happy caregiver, happy patient, happy family. Dus het is investeren in de medewerker en dus ook in de technologie om hem te ondersteunen. Dat is een belangrijke opbrengst van ons onderzoek.”

Afronding onderzoek

Uit het onderzoek komen (ontwerp)tips naar voren die de onderzoekers bundelen in een digital technology toolbox, die publiekelijk beschikbaar wordt gemaakt bij de afronding van het onderzoek in november. De resultaten worden samengevat in een studie of boekwerk dat niet slechts de kansen van digitale technologie toont, maar ook valkuilen en digitale opties die uiteindelijk niet geschikt blijken. “Dat zijn niet altijd de prettigste lessen, maar ze zijn heel waardevol”, zegt Muijsers. Zo tonen de resultaten een overzichtelijke stand van zaken dat de zorgsector moet helpen om stappen te zetten.

Dit artikel verscheen eerder in Stedebouw & Architectuur, editie Bouw & Zorg van 2022. Een digitale editie is te downloaden in onze bibliotheek.

Voortaan alle edities van Stedebouw & Architectuur ontvangen? Overweeg dan een abonnement.