De Afsluitdijk staat aan vooravond historische versterking

De Afsluitdijk is een waterbouwkundig icoon. Voltooid in 1932, beschermt de 32 kilometer lange waterkering (de langste dam van Europa) Nederland al bijna 90 jaar tegen overstromingen. Een indrukwekkend werk van Nederlandse ingenieurs, en naast de Chinese Muur één van de twee door mensen gemaakte bouwwerken die zichtbaar zijn vanuit de ruimte.

Met respect voor het waterbouwkundig erfgoed ontwerpt Benthem Crouwel Architects met West 8 verschillende verstevigingen en vernieuwingen: versterking van de dijk, nieuwe pompgemalen die het mogelijk maken ook bij hoog water in de Waddenzee water uit het IJsselmeer te pompen, een vismigratierivier en een nieuw fietspad aan de zeezijde. Het beroemde Dudokmonument krijgt een update. Benthem Crouwel Architects is binnen het team van Levvel verantwoordelijk voor de architectonische kwaliteit van de werkzaamheden.

Een nieuwe dijkversterking

Vanaf de kant van de Waddenzee wordt de dijk versterkt en verhoogd. Het nieuwe ondertalud zal bestaan uit speciaal voor dit project ontwikkelde betonelementen, de zogenaamde Levvel-blocs. Deze zijn doorontwikkeld vanuit de bestaande X-blocs die veel gebruikt worden voor waterkering en dijkversterking.

De vismigratierivier. Credit: Benthem Crouwel Architects

Het innovatieve Levvel-bloc is makkelijker te plaatsen en bevat minder beton. Door zijn symmetrie en regelmatige plaatsing geeft het blok een rustig beeld dat past bij het strakke, autonome karakter van de dijk. In de openingen van de blokken wordt grit geplaatst om de groei van zoutminnende planten te bevorderen. Samen met nieuwe stormvloedkeringen bij Kornwerderzand en Den Oever zorgen deze aanpassingen voor een Afsluitdijk waarvan de veiligheid tenminste tot 2100 gegarandeerd is.

Spuien als het kan

Het huidige spuicomplex bij Den Oever wordt uitgebreid met extra spuisluizen. Bij een hoge waterstand in de Waddenzee is spuien niet mogelijk en moet het tevens mogelijk zijn om water uit het IJsselmeer af te voeren. Daartoe worden hier twee grote pompgemalen geplaatst.

Vrij baan voor de vissen

Sinds de voltooiing van de dijk in 1932 is het voor de trekvissen die zowel in zoet- als zoutwater leven onmogelijk om vrij tussen IJsselmeer en Waddenzee heen en weer te bewegen. Vissen die van de Waddenzee naar het IJsselmeer willen zwemmen moeten sterk genoeg zijn om tegen de stroom in te kunnen. Bij Kornwerderzand wordt een vismigratierivier aangelegd, wat een positieve uitwerking op de visstand zal hebben. De rivier moet de vissen vrij doorgang bieden terwijl zoet en zout water gescheiden blijven.

Fietsen met uitzicht

Het huidige fietspad heeft aan de ene kant uitzicht op de autoweg, aan de andere kant op de hoge kruin van de dijk. Dit fietspad blijft behouden en in de nieuwe situatie komt er een extra fietspad aan de kant van de Waddenzee, over de gehele dijk met vrij en weids uitzicht op de Waddenzee.

Dudokmonument

Het karakteristieke monument van Dudok wordt behouden en het gebied eromheen wordt uitgebreid en beter toegankelijk gemaakt voor het publiek. De huidige voetgangersbrug wordt vernieuwd en verplaatst waardoor het verticale karakter van het monument (uniek op de dijk) wordt versterkt.

Credit: Benthem Crouwel Architects

Planning

De werkzaamheden aan de Afsluitdijk starten naar verwachting eind 2018 en duren tot eind 2022. Doordat de werkzaamheden plaatsvinden vanaf de zeezijde, wordt de hinder voor weggebruikers aanzienlijk beperkt. Na de afronding van de werkzaamheden blijft Levvel nog voor 25 jaar verantwoordelijk voor het onderhoud.