Uniek onderwijsgebouw via concurrentiegerichte dialoog

maandag 20 november 2023

Op de campus van de Erasmus Universiteit in Rotterdam verrees eind vorig jaar het Langeveldgebouw. De creatie van Paul de Ruiter Architects kreeg gestalte na een innige samenwerking met bouwer BAM en adviesbureau RYSE. Gijs Leffers (BAM Bouw en Techniek) en Danny Bosman (RYSE) doen een boekje open over de totstandkoming.

Binnen dit project was Gijs Leffers namens BAM verantwoordelijk voor de uitvoering van het design & build-contract en Danny Bosman namens RYSE voor het contract- en projectmanagement. Ze omschrijven hun opdracht met it takes two to tango, om maar aan te geven hoe nauw en geslaagd de samenwerking uitpakte. Het resultaat is een multifunctioneel onderwijsgebouw dat als één van de duurzaamste van Nederland te boek staat.

Dat laatste dankt de Erasmus Universiteit aan de keuze voor het energieconcept Earth, Wind & Fire (EWF) van ingenieur Ben Bronsema, dat door het design & build-team van BAM tijdens de aanbesteding is uitgewerkt en voorgesteld. Dit systeem is eerder alleen toegepast in het Four Elements Hotel in Amsterdam.

Earth Wind & Fire (Ben Bronsema)
Het bijzondere ventilatieprincipe van Ben Bronsema.

De werking van het revolutionaire EWF-systeem in Rotterdam wordt perfect uitgelegd in deze video:

De realisatie van het Langeveldgebouw (ca. 9.000 m2 BVO) leverde glanzende scores op: BREEAM Outstanding (91,5 %) en een Circulariteitsprestatie Gebouw van 9. Dat zat ’m onder meer in de integrale ontwerpbenadering van het design & build-team van BAM, waarbij de ontwerpkeuzes werden gemaakt op basis van het total cost of ownership-principe (TCO), aldus Danny Bosman. Verder is het biophilic design van de architect opvallend, waarbij je - vertelt Leffers - “de ervaringen van de natuur van buiten naar binnen haalt. Je kan de wind een beetje voelen, de zon voel je schijnen en dat alles draagt bij aan een positief effect op de concentratie, gedrag en aandacht van de studenten.” Bovendien werden er boomstammen als constructief element in het gebouw gebruikt. Bosman: “Dat was best wel spannend qua vergunning, maar is uiteindelijk toch gelukt.”

Atrium

Vooral het atrium werd het uithangbord van de biophilic ontwerpprincipes. Met veel natuurlijke materialen, groen en de ‘constructieve’ bomen. Leffers daarover: “Paul de Ruiter noemde dat atrium gekscherend altijd de boomhut. Daarin zijn echt de toegevoegde waarden van het pand gestopt, waardoor mensen er graag willen verblijven.” Bosman voegt toe: “Het is een heel fijne, warme verblijfplek voor studenten, met diverse plekjes waar ze ook op een goede manier kunnen studeren. Het gebouw is nu een jaar open en ik spreek daar regelmatig studenten. Het bevalt hen heel goed, ook de akoestiek, waaraan heel veel aandacht is besteed.”

Opvallend in het atrium zijn de trappen, die strategisch zijn gepositioneerd, terwijl de liften meer verstopt zijn. En dat om het fysiek bewegen via de trappen te stimuleren. Zo zijn er uiteindelijk nog veel meer duurzame en circulaire maatregelen aangebracht. Leffers benoemt er enkele: “Van een parkeerwachtershuisje dat er stond, hebben we diverse materialen tijdelijk opgeslagen en hergebruikt. Tijdens de ontwerpfase van dit gebouw was ik bij een ander project betrokken, waar een stalen hulpconstructie overbleef. Normaal gesproken voer je dat staal af, maar nu konden we dat hier nog toepassen. Verder zijn plafonds in de sanitaire ruimtes en brandhaspelkasten hergebruikt en is het gelukt om de aluminiumgevel van 70% gerecycled aluminium te maken.”

Beheer & onderhoud

Opvallend is dat BAM nog twee jaar verantwoordelijk is voor beheer en onderhoud. Daarna wil de universiteit dat zelf oppakken. Het contract kent een ‘stoplichtconstructie’ met een bonus-malussysteem. Per kwartaal moet worden aangetoond dat het gebouw doet wat het moet doen en dan pas worden de termijnbetalingen overgemaakt. Als dat twee jaar lukt, volgt er een bonus. Leffers: “Dit systeem bevalt aan beide kanten erg goed en werkt precies zoals we het met z’n allen bedachten. Dat komt ook doordat je hiermee voor een ‘warme overdacht’ zorgt en niet meteen na oplevering wegloopt. Twee jaar is een mooie tijd om eventuele kinderziektes te overwinnen en, voor het technisch beheer van de universiteit, voldoende om het gebouw beter te leren kennen.”

Selectiecriteria

“Omdat de duurzame ambities hier heel erg hoog waren”, vervolgt Leffers, “was dit een tender die wij heel graag wilden winnen. Er werd een hoge kwaliteit gevraagd en dat zag je ook terug in de waardering van de selectiecriteria.” De belangrijkste aspecten daarbij waren: energie, circulariteit, gezondheid en integrale benadering.

Danny Bosman: 'Bij het opstellen van de vraagspecificatie hebben we ervoor gezorgd dat er weinig interpretatie en veel oplossingsrichtingen mogelijk waren.'

“Als wij dan de opdracht krijgen”, vervolgt Leffers, “gaan we ook oprecht achter de vraag achter de vraag aan. Wat wil men nu echt? Normaal gesproken hebben wij op dat punt dan geen enkel moment om met de klant te spreken, terwijl het juist erg belangrijk is wat ze vragen. In dit geval vond er wel een verdiepingsslag plaats. En niet alleen naar de behoeftes van de klant, want we hebben ook verschillende sessies gehouden met studenten. Bovendien waren er concurrentiegegevens, omdat we de mogelijkheid hadden om even aan elkaars waters te proeven.”

Concurrentiegerichte dialoog

Dat laatste zat ’m in een weloverwogen strategie, met een concurrentiegerichte dialoog die in de aanbesteding werd toegepast in samenwerking met de Erasmus Universiteit, International Tender Services en RYSE. Het project werd dus als design & build-opgave in de markt gezet. Bosman daarover: “Bij het opstellen van de vraagspecificatie hebben we ervoor gezorgd dat er weinig interpretatie en veel oplossingsrichtingen mogelijk waren, met een goede balans qua verplichtingen die we aan de markt konden vragen. Daarbij legden we de risico’s zoveel mogelijk op de plek, waar deze het beste gemanaged kunnen worden. We hebben verder enkele dialoogrondes uitgevoerd, voordat we een definitieve vraagspecificatie richting de geselecteerde aannemers stuurden.”

“In die dialogen hebben we de markt echt beter leren begrijpen en andersom. Met de concurrentiegerichte dialoog kun je echt de innovatie in de markt tot het maximale openzetten. BAM kwam met het consortium tot een heel innovatieve invulling om onze ambities te kunnen realiseren. Die dialoog kun je zo zwaar maken als je zelf wilt, maar als je het maximale uit het creatief en innoverend vermogen van de markt wilt halen, is dit zeker een goed middel”, aldus Bosman.

“Samenvattend kozen wij voor sturing door eisen te stellen, maar ook voor het geven van ruimte aan de markt. Dat is echt een belangrijk aspect om te onthouden: de combinatie van sturing en ruimte. Sturing is echt de eis die je stelt op onderdelen, en ruimte is het prikkelen en het uitdagen van de marktpartijen. Zo scoorde BAM zelfs beter dan de geëiste criteria, zoals de energieprestatie EPC, de circulariteitsprestatie CPG en de principes van biophilic design. Als je dat voegt bij het sturen op de TCO, heb je een uitstekend instrument in handen. Een concurrentiegerichte dialoog is echt een doeltreffende aanbestedingsvorm voor de inkoop van een duurzaam, gezond en circulair gebouw”, besluit Bosman.

Betrokken partijen

Namens opdrachtgever
Opdrachtgever: Erasmus Universiteit Rotterdam
Project- en contractmanagement: RYSE
Inkoopadviseur: International Tender Services
Installatieadviseur: Nelissen
Bouwkostenadviseur: IGG
Adviseur constructies: IMD
Adviseur bouwfysica, brandveiligheid en BREEAM: DGMR
Strategisch adviseur duurzaamheid: PHI Factory

Namens opdrachtnemer
Aannemer en installateur: BAM Bouw en Techniek
Architect: Paul de Ruiter Architects
Constructeur: BAM Advies en Engineering
Installatieadviseur: Halmos
Bouwfysisch adviseur: LBP Sight
BREEAM: BAM Advies en Engineering

Dit artikel is afgelopen week verschenen in ons nieuwe themanummer Scholenbouw. Abonnees lezen deze editie in de Acquire bibliotheek. Neem anders een abonnement en krijg toegang tot al onze uitgaven en themanummers.

Tekst: Ysbrand Visser
Beeld: RYSE

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.

Meer artikelen met dit thema

descriptionArtikel

Vernieuwde, integrale aanpak onderwijshuisvesting

16 mei om 10:00 uur

Wie actief is in het werkveld ‘onderwijshuisvesting’ en aan de slag wil gaan met een programmatische aanpak van…

Lees verder »
descriptionArtikel

Volledig programma Circulaire Openbare Ruimte Congres bekend

8 mei om 07:30 uur

Nu het festivalseizoen voor de deur staat en de zon heerlijk begint te schijnen, presenteren wij met trots het…

Lees verder »
descriptionArtikel

Nieuwe school startpunt voor klimaatbestendige wijk

22 apr om 07:30 uur

Midden in een industrieel en steenachtig gebied een gezonde, veilige en groene leeromgeving creëren; dat was de…

Lees verder »
descriptionArtikel

Alle kinderen verdienen een goed klimaat

29 mrt om 14:00 uur

Half maart kwamen meer dan 350 deelnemers uit de kinderopvang, onderwijs, ministeries, gemeenten en de…

Lees verder »
descriptionArtikel

Met vuistregels voor houtbouw besparen op de kosten

26 mrt om 12:00 uur

Om bouwen met hout echt te kunnen opschalen, heeft INBO een gids uitgebracht met tal van basisprincipes voor…

Lees verder »
descriptionArtikel

Nieuwe rekentool om CO₂-uitstoot terug te dringen

20 feb om 11:30 uur

Een groot deel van de CO₂-uitstoot in de bouw wordt toegeschreven aan het bouwen van nieuwe gebouwen. De…

Lees verder »
descriptionArtikel

Gemeente Kampen gaat voor hoogste circulaire doel

8 feb om 07:30 uur

Met de ambitie om het meest circulaire schoolgebouw van Nederland te realiseren, nam de Gemeente Kampen een…

Lees verder »
descriptionArtikel

Bouwen binnen CO2-budget: zo doe je dat

6 feb om 07:30 uur

De huidige manier van ontwerpen en bouwen zorgt voor een grote CO2-uitstoot en een forse bijdrage aan de…

Lees verder »