Van minder regels naar meer zeggenschap

Mastenbroek is oprichter van SeARCH, onder andere bekend van het ontwerp voor Hotel Jakarta en het aankomende woongebouw Eyckstaete in Amsterdam. Volgens de architect speelt er een grote belangenstrijd in de bouwsector. Hij neemt een voorbeeld aan een zorggebouw: “De partij die dagelijkse zorg voor mensen aanbiedt, denkt heel anders over de behoeftes van bewoners dan de ontwikkelende of investerende partij. Daardoor krijg je tegenstrijdige belangen. Het belangrijkste is dat er een goed gebouw komt te staan en dat werkt het beste als iedereen zijn eigen vrijheid kan nemen."

Holistisch beroep

Hoe bereiken we dat? “Gezond verstand gebruiken”, zegt Mastenbroek, maar ook: “Niet allemaal regels maken. Er moet weer nuance komen. De kindertoeslagenaffaire is daar een goed voorbeeld van: de computer maakt van alles nulletjes en eentjes. In alles zien we een complete vastloper omdat iedereen in de computer moet kijken, in plaats van na te denken.” Voor architectuur geldt dat ook, zegt hij, juist door de brede blik die een architect op gebouw en omgeving moet hebben. “Wij hebben een beroep waarin een holistische aanpak nodig is. Er komt ontzettend veel bij een project kijken. Dat moet je met gezond verstand aanpakken.”

Minder regels dus, zegt Mastenbroek, en meer focus op wat de mens nodig heeft. Hij ziet dat in de bouwsector nog te weinig, want er gaat nog genoeg mis. “De regels houden logische constructies tegen”, zegt hij. “Er is een soort menselijke waardigheid die je in het werk moet houden, maar die zie ik achteruit gaan. Denk aan die minimale units in Amsterdam van 28m2 bouwen met een maximale huuropbrengst. Daar zitten nu allemaal jongeren in geïsoleerd. Dáár zit de fout.”

Concentratie

Als het aan Mastenbroek ligt, maken we comfortabele woningen het doel. Hij neemt de woongroep als voorbeeld: “Op dit moment kunnen studenten niet met z’n drieën een vrijesectorwoning huren, terwijl zij vaker kapitaalkrachtiger zijn dan één persoon met modaal inkomen. Dan gaat er toch iets fout? Architectuur moet zich veel meer bezighouden met een serieuze maatschappelijke correctie, waarbij de macht van de grote bedrijven moet worden ingeperkt en burgers weer meer zeggenschap krijgen. Die verhouding is scheefgegroeid.”

Een mogelijkheid om met meer menselijkheid en vertrouwen te werken, is in klein teamverband, zegt Mastenbroek. “De beste gebouwen die wij maken, doen we samen met de opdrachtgever, bouwer, constructeur en installateur. Dat zijn meestal familiebedrijven en geen beursgenoteerde bedrijven. Vier tot vijf mensen, dat is fantastisch.” Door dit verband klein te houden, behoudt het project een concentratie die ‘nodig is voor een gebouw’.

Lef tonen

Een voorbeeld waarin de menselijke waardigheid centraal staat, is volgens Mastenbroek het grootste skatepark van Nederland op het Zeeburgereiland. “Waanzinnig goed gedaan”, zegt hij. “Dit zou in elke wijk moeten gebeuren. Uit heel Amsterdam komen jongeren daarheen om te bewegen en actief te spelen omdat ze nergens anders heen kunnen. Zoiets moet meer in stedenbouw terugkomen: een menging van wooncategorieën en doelgroepen. Daarom zeg ik: we moeten minder regels, meer innovatie en meer lef tonen in stedenbouw.”

In de komende editie van Stedebouw & Architectuur, thema Bouw & Zorg, nemen we Eyckstaete verder onder de loep. Blijf op de hoogte van dit nummer via onze nieuwsbrief.