Uniek ontwerpproces voor de Tornado, blikvanger van FENIX

FENIX, een initiatief van Stichting Droom en Daad, wordt een museum waar hedendaagse kunst, fotografie en historische objecten te zien zijn, die verhalen vertellen over migratie. De begane grond biedt ruimte aan cultureel, creatief en culinair aanbod. Bovenop de 22 meter hoge constructie komt een uitkijkplatform, de Tornado. Dit kunstwerk bestaat uit twee trappen die in elkaar draaien als een helix die uit de historische loods omhoog wervelt. Met een van deze trappen kiezen bezoekers hun route naar boven. De eerste etage biedt toegang tot het museum. Verder omhoog is het uitzichtpunt, met het panorama over de Maas en de noordkant van Rotterdam. De totale hoogte van de Tornado wordt bijna 30 meter.

MAD Architects

MAD Architects kreeg in 2018 de opdracht voor FENIX. FENIX is het eerste Europese museum dat door een Chinees architectenbureau wordt gebouwd. Met de keuze voor MAD Architects eert FENIX de geschiedenis van Katendrecht, de wijk waar het museum verrijst. Katendrecht was eens het eerste Chinatown van Europa. Ma Yansong, oprichter van het bureau, liet zich inspireren door de geschiedenis die zich aan de kades van FENIX voltrok. Yansong: "FENIX will be a place to wonder and to explore about the past, the present and the future. When we look at the path we’ve been through in the past, we know the future won’t be linear."

Ontwerpproces

De Tornado bestaat uit een complex ruimtelijk vakwerk in staal. Het frame is vervaardigd door CSM, een bedrijf dat ook complexe gebouwen, bruggen en achtbanen realiseert; het principe is vergelijkbaar. Om het vakwerk komt een huid van roestvrijstaal, ontworpen en gemaakt door CIG. Met een architectenbureau uit China was het noodzakelijk samen te werken in een online omgeving, nog vóórdat dat door corona gemeengoed werd. De sfeer in het ontwerpteam (met o.a. opdrachtgever Droom & Daad en architect MAD) én in het technisch team (met o.a. CSM en CIG) was uitzonderlijk, mede dankzij de constructieve en flexibele opstelling van de opdrachtgever: onderling vertrouwen won het van formele afspraken en diverse contracten. 

Ook in technisch opzicht was het ontwerpproces uniek, onder andere door het gebruik van de modernste computertechnieken. Zo maakte IMd een lijnmodel, gekoppeld aan zowel het ruimtelijke model van de architect als aan een rekenpakket. In dit lijnmodel werden kritische punten met kleuren zichtbaar gemaakt, wat enorm hielp in de onderlinge afstemming. IMd ontwikkelde bovendien een script waarmee automatisch de ideale positie van steunpunten werd gezocht, dicht bij de bestaande constructie. Uiteindelijk kon hiermee versneld in diverse kleine stappen een optimale vorm van het ruimtelijke vakwerk en de stalen liftkern worden gevonden.

In het constructief ontwerp is rekening gehouden met onder meer torsie-gedrag en excentrische aansluitingen. Dankzij de relatief slanke constructie bleek echter dynamica een overheersende factor, meer nog dan sterkte en stijfheid. Omdat er voor de dynamische toetsing van een dergelijk complexe constructie in Nederland geen normen zijn, zocht IMd aansluiting bij de internationale literatuur. Op basis daarvan deed het bureau complexe dynamica-analyse. Hieruit werd onder meer duidelijk dat op een aantal posities een extra demper nodig is, die vervolgens verder is uitgewerkt.

Omwille van extra zekerheid zijn alle onderzoeken gevalideerd door een externe deskundige en zijn de trillingen nagebootst in een simulator op de TU Delft, waarmee de opdrachtgever het comfort zelf kon beoordelen.

Blikvanger

Momenteel wordt verder gewerkt aan de Tornado. Naast de bouw van de Tornado wordt de monumentale loods Fenixloods II gerestaureerd door Dura Vermeer. Dankzij het bijzondere ontwerp, dat door een innovatief ontwerpproces mogelijk is gemaakt, is de Tornado straks de blikvanger van FENIX en een toevoeging aan de skyline van Rotterdam.