Nieuwspraak of samenspraak?

“Wordt het boek 1984 anno 2026 nog weleens gelezen? In deze dystopische klassieker uit 1949 confronteert auteur George Orwell ons met de uitwassen van een totalitair regime. Wat vervolgens in de DDR (1949-1990) in griezelige proporties werkelijkheid werd. 

Oorlog

Een van de ‘innovaties’ in 1984 was de taal, newspeak, met onder meer de omkering van begrippen, zoals oorlog = vrede. Laat precies dat ons nu ook overkomen. Met een heuse minister van Oorlog, in plaats van Defensie, in een land waar de president nota bene opzichtig hengelt naar de Nobelprijs voor de Vrede. Dezelfde potentaat die onlangs ook even het einde aangekondigde van onze Europese beschaving. 

Het zijn alarmerende ontwikkelingen, waar wij ons met alle macht tegen moeten verzetten. De inzet van kunstmatige intelligentie - lees daarover op pagina 8 en 32 in de nieuwe Innovatiecatalogus - lijkt daarbij aantrekkelijk, maar zal ons uiteindelijk niet de benodigde oplossingen bieden. Zijn de onderliggende taalmodellen immers niet gebaseerd op een steeds meer plutocratisch wereldbeeld? Met een ideologie die furore maakt dankzij roofkapitalisten? 

Eenheid en samenwerking 

Vandaar dat de oplossing vooral schuilt in bijvoorbeeld een formatie van een breed middenkabinet, in eenheid in de Europese Unie en óók in ons werk. Denk bij dat laatste aan bouwteams, buyer groups, biobased bouwketens en andere samenwerkingsvormen. Zo werken waterschappen tegenwoordig steeds meer samen met publieke en private partijen (pagina 12) en duiken er in het publieke domein steeds meer coöperatieve verbanden op (pagina 15). Ondertussen stelt Harry Knoors (Draisma Bouw, pagina 32): “De bouw is nog te versnipperd. Die eilandstructuur moet eruit.” 

In nagenoeg élk interview hoor ik al jaren de wens om samen te werken. Alleen al het feit dat dit steeds spontaan wordt benoemd, is veelzeggend. Het gebeurt te weinig. Terwijl samenwerken - ja, polderen - juist in deze verwarrende tijden ons houvast biedt om vooruit te komen en onze beschaving te redden. En dat zonder in polariserende of juridische valkuilen te stappen. Is het dan toch ‘2 + 2 = 5’ (ook al bedoelde Orwell dit heel anders)?”

De nieuwe Innovatiecatalogus 2026 plofte onlangs in de brievenbus van alle abonnees van Stedebouw & Architectuur, Straatbeeld en Biind. Zij kunnen de digitale versie ook downloaden in de bibliotheek van Stedebouw & Architectuur.

Nog geen abonnement? Ontdek hier onze aanbieding met vele extra's.

Blijf nog beter op de hoogte van al ons nieuws en abonneer je op de wekelijkse nieuwsbrief van Stedebouw & Architectuur.

Tekst: Ysbrand Visser
Beeld: Shutterstock