Zorginstellingsterreinen staan onder druk door personeelstekorten, ruimtelijke claims en botsende financieringsmodellen. Tegelijkertijd bieden technologie, nieuwe woonvormen en andere samenwerkingsmodellen kansen om deze terreinen toekomstbestendig te maken. Dat bleek tijdens het mini-congres De Toekomst van Zorginstellingsterreinen op 4 december 2025.
Toekomst zorginstellingsterreinen vraagt nieuwe samenwerking
donderdag 5 maart 2026
4 min
De uitdagingen zijn groot. De ruimte voor intensieve en persoonlijke zorg neemt af, terwijl de zorgvraag juist complexer wordt. Door de verschuiving van lichte zorg naar thuis wonen blijven op instellingsterreinen vaker bewoners met zwaardere zorgbehoeften achter. Tegelijkertijd hebben zorgorganisaties te maken met personeelstekorten, verantwoordingsdruk en een sterke focus op efficiëntie.
Daarnaast staat de fysieke ruimte onder druk. Zorgterreinen moeten steeds vaker plek bieden aan uiteenlopende functies, zoals wonen, groen, mobiliteit en klimaatadaptatie. De vraag hoe al die claims te combineren zijn zonder dat het ten koste gaat van rust, veiligheid en leefkwaliteit voor bewoners, wordt steeds urgenter.
Spanningen tussen zorg, ruimte en regels
Tijdens de bijeenkomst werd duidelijk dat ook institutionele kaders en financiering de ontwikkeling van zorgterreinen beïnvloeden. Wet- en regelgeving kan knellend zijn, vooral bij vernieuwende combinaties van zorg en wonen. In sectoren zoals de forensische zorg botst de wens om terreinen opener te maken regelmatig met de geldende, strikte veiligheidsregels.
Ook financieel lopen de modellen en mogelijkheden uiteen. Zorginstellingen opereren binnen een systeem dat gericht is op continuïteit en veiligheid, terwijl vastgoedontwikkeling vaak wordt gedreven door rendement en investeringsmodellen. Die verschillende ritmes en belangen maken samenwerking ingewikkeld, bijvoorbeeld bij het behoud van voorzieningen of het toevoegen van nieuwe functies op een terrein.
Bovendien is de richting van de ontwikkeling niet altijd duidelijk. De vraag of grote zorginstellingsterreinen in hun huidige vorm toekomst hebben, kwam meerdere keren terug. Transformatie blijkt sterk afhankelijk van lokale omstandigheden, bestuurlijke continuïteit en beschikbare financiële middelen.
Nieuwe perspectieven voor zorgterreinen
Tegelijkertijd zagen deelnemers ook duidelijke kansen. Technologie kan een belangrijke rol spelen. Digitale zorg, kunstmatige intelligentie en slimme hulpmiddelen kunnen processen verlichten en tijd vrijmaken voor menselijke aandacht.
Ook nieuwe vormen van samenleven bieden perspectief. Intergenerationele woonvormen, gemengde gemeenschappen en andere collectieve woonmodellen kunnen sociale netwerken versterken en bijdragen aan inclusievere zorgomgevingen.
Daarnaast werd gewezen op de kracht van ontwerp en adaptief ruimtegebruik. Hybride leefmilieus, verticale gemeenschappen en natuurinclusieve ontwerpen laten zien hoe schaarse ruimte creatief kan worden benut.
Voor de toekomst lijkt vooral samenwerking cruciaal. Nieuwe governancevormen, waarin zorginstellingen, gemeenten, bewoners en maatschappelijke partners gezamenlijk optrekken, kunnen helpen om institutionele grenzen te doorbreken en zorgterreinen duurzaam te ontwikkelen.
Fontys en Avans Hogeschool willen de komende periode, samen met partners, bouwen aan een netwerk en een brede kennisagenda rond de toekomst van zorginstellingsterreinen.
Wat volgt?
- Een digitaal kennisportaal
- Een netwerkbijeenkomst (najaar 2026)
- Gezamenlijke onderzoeksprojecten en kennissessies
Wil je ook meedenken of aansluiten? Stuur dan een e-mail naar Ferry van de Mosselaer van Fontys Hogeschool: f.vandemosselaer@fontys.nl.
De initiatiefnemers zijn:
- Centre of Expertise Health van Fontys Hogeschool
- Centre of Expertise Inclusive Society van Fontys Hogeschool
- Centre of Expertise Veiligheid & Veerkracht van Avans Hogeschool
Blijf nog beter op de hoogte van al ons nieuws en abonneer je op de wekelijkse nieuwsbrief van Stedebouw & Architectuur.
Bron: ZorgSaamWonen
Afbeelding: ZorgSaamwonen
Reactie toevoegen