‘De architect moet zich afvragen: voor wie bouw ik en voor hoe lang?’

Wat is op dit moment de belangrijkste ontwikkeling op het gebied van gevels? 

“Energie is daar altijd een van, momenteel specifiek het bewaren van energie. Daar zijn we intussen ook heel goed in. De volgende grote oefening voor gevels is het oogsten van die energie en dat gaat verder dan slechts pv-panelen. Hier zit veel potentie in en er zijn veel mensen bij betrokken, maar er is nog altijd geen finale oplossing voor.”

“Een tweede lijn om energie op te wekken zijn zonnecollectorensystemen. Kijk bijvoorbeeld naar de ETA-Fabrik van de TU Darmstadt,. Daar proberen ze niet alleen energie van buiten naar binnen te krijgen om het op te slaan, maar wekken ze energie op en brengen dat van binnen naar buiten. Zo kun je bijvoorbeeld in de zomer zones koelen. Je keert de gevel in feite om zodat je niet opwekt, maar weggeeft en je de energie-impact van je gebouw minimaliseert. Dat kan ook via het dak. Hiervoor is uiteraard wel een energieopslag nodig, wat weer de volgende vraag in dit geheel is. Dat gaat verder dan een Tesla-batterij of de gevel, want de thermische massa van het gebouw is ook een opslag waar veel potentie in zit.”

“Materiaal is een volgend thema. Enerzijds het verkrijgen van het materiaal en anderzijds de embodied energy van een materiaal, wat veel invloed heeft op hergebruik. Onder andere Linda Hillebrand was hiermee bezig met een phd, waarin ze grote verschillen aantoonde in de embodied energy van gebouwen naarmate ze langer bestaan. Voor een gebouw dat voor vijftig of honderd jaar staat is die energie uit materialen niet echt belangrijk meer. Bouw je een gebouw voor minder dan vijf jaar, dan wil je juist een zeer licht gebouw maken, omdat de energie uit de constructie anders groter is dan wat je nodig hebt om het gebouw te verwarmen of te verkoelen. Die redenatie is heel belangrijk: hoe lang hebben gebouwen een functie? Twintig tot dertig jaar lijkt een kantelpunt in dat energievraagstuk te zijn.”

“De volgende vraag is hoe je hergebruik kunt organiseren. In Nederland worden gevels al gedemonteerd en hergebruikt, maar met geïsoleerd glas gaat dat nog erg lastig. Dan kom je weer op recyclen en het niveau van dat recycleproces, waar weer verschillende hoeveelheden energie voor nodig zijn. WICONA is daar behoorlijk koploper in: zij recyclen aluminiumsystemen, waarbij ze in een mooi samenspel gebruik maken van ‘blauwe energie’ van het energieconcern Hydro.”

Het klinkt alsof we moeten voorkomen dat een gebouw voor minder dan 30 jaar lang blijft staan. Is dat een realistisch doel?

“We kunnen zeggen: slopen is niet goed. Oké, maar hoe krijgen we die lelijke jaren 80-gebouwen dan opnieuw in gebruik? Daar zit een designopgave, maar ook een technische en bovendien hebben we duizenden vierkante meters van zulk vastgoed. Dat is een lastige kwestie. De vraag is eigenlijk: hoe flexibel moeten we bouwen? Moeten we ons alleen richten op een langdurige hoofdstructuur en bijvoorbeeld elke tien jaar de gevel vervangen? Zo’n herbruikbare gevel krijgt steeds meer aandacht.”

Hoe zit het met financiële plaatje van deze ontwikkelingen? 

“Al deze thema’s hebben met geld te maken. Ik heb geleerd dat in Nederland de milieu-impact van een gebouw al in de bouwvergunning moet komen te staan. In het Duitse systeem heb je hier met het Deutsche Gesellschaft für Nachhaltiges Bauen (DGNB) een optie voor, maar dat is een complexe methode waar nog maar een klein deel van de bouwsector mee werkt. Dat is een sterk punt van Nederland, omdat je milieu-impact daarmee deel maakt van de aanvraag. De vraag of je dan voor de beste materialen of de goedkoopste gaat, wordt dan veel beter gestuurd.”

“Wat mij betreft gaat het meer om de omgang met deze gebouwen. Ga je de gevel inzetten als verwarmingssysteem, waarbij je de gevel least en alleen de energie koopt? Met zulke concepten wordt geëxperimenteerd en dat maakt de drempel lager om veranderingen mogelijk te maken. Nu ben ik ervan overtuigd dat dit wel goed komt. De techniek lossen we wel op, is mijn ervaring. De vraag is meer: hoe landen deze veranderingen in het systeem én bij de mensen? Techniek is spannend, ja, maar er is altijd wel een instrument dat we ervoor ontwikkelen. Om deze ontwikkelingen echt begrijpelijk te maken, moeten we de mensen bereiken die de beslissingen nemen en ervoor zorgen dat het wordt gefinancierd.”

Wat is de bijdrage van de architect hierin? Of spreek je wellicht van een verantwoordelijkheid?

 “Ik kom nu niet met het standaard gemopper dat een architect betere beslissingen moet nemen of dat de overheid meer ruimte moet geven. Dat vind ik niet interessant. Technisch design is iets waar architecten altijd super slim mee omgaan; ze kunnen van alles iets moois maken. Waar het om gaat, is de verbinding tussen driehoek van architect, klant en de industrie. Thema’s als vergroening en CO2-neutraliteit staan volop in de aandacht en hoewel sommige Nederlandse architecten daar al een sterke visie op hebben, moeten we nog meer op die globale energie- en circulariteitsvraag gaan zitten. Dus ja, toch een beetje de vraag aan de architect om er werk van te maken, maar het is niet als kritiek bedoeld. Het gaat om een verhaal dat bij iedereen moet gaan leven.”

Lees verder in Stedebouw & Architectuur, editie Gevels & Daken van 2022

Dit is een verkorte versie van het hoofdinterview van de nieuwste editie van Gevels & Daken, die op 27 mei 2022 verscheen. Je kunt de editie nabestellen. Een exemplaar kost € 25,- exclusief verzendkosten. Mail naar administratie@acquirepublishing.nl met jouw NAW-gegevens en (indien noodzakelijk) een opdrachtnummer.

Gegarandeerd alle edities van Stedebouw & Architectuur per jaar ontvangen, inclusief de Innovatiecatalogus? Neem dan een abonnement.