‘De architect moet zich afvragen: voor wie bouw ik en voor hoe lang?’

woensdag 1 juni 2022

Ulrich Knaack, hoogleraar Design of Construction – Afdeling Architectural Engineering + Technology aan de TU Delft

Praat je in wetenschappelijke sferen over de gevel, dan is Ulrich Knaack niet weg te denken. Knaack, hoogleraar Design of Construction aan de TU Delft, is al ruim vijftien jaar actief op het gebied van constructiematerialen en -elementen en dat geeft hem een veelomvattend perspectief op wat we in de komende jaren van de gevel mogen verwachten.

Wat is op dit moment de belangrijkste ontwikkeling op het gebied van gevels? 

“Energie is daar altijd een van, momenteel specifiek het bewaren van energie. Daar zijn we intussen ook heel goed in. De volgende grote oefening voor gevels is het oogsten van die energie en dat gaat verder dan slechts pv-panelen. Hier zit veel potentie in en er zijn veel mensen bij betrokken, maar er is nog altijd geen finale oplossing voor.”

“Een tweede lijn om energie op te wekken zijn zonnecollectorensystemen. Kijk bijvoorbeeld naar de ETA-Fabrik van de TU Darmstadt,. Daar proberen ze niet alleen energie van buiten naar binnen te krijgen om het op te slaan, maar wekken ze energie op en brengen dat van binnen naar buiten. Zo kun je bijvoorbeeld in de zomer zones koelen. Je keert de gevel in feite om zodat je niet opwekt, maar weggeeft en je de energie-impact van je gebouw minimaliseert. Dat kan ook via het dak. Hiervoor is uiteraard wel een energieopslag nodig, wat weer de volgende vraag in dit geheel is. Dat gaat verder dan een Tesla-batterij of de gevel, want de thermische massa van het gebouw is ook een opslag waar veel potentie in zit.”

“Materiaal is een volgend thema. Enerzijds het verkrijgen van het materiaal en anderzijds de embodied energy van een materiaal, wat veel invloed heeft op hergebruik. Onder andere Linda Hillebrand was hiermee bezig met een phd, waarin ze grote verschillen aantoonde in de embodied energy van gebouwen naarmate ze langer bestaan. Voor een gebouw dat voor vijftig of honderd jaar staat is die energie uit materialen niet echt belangrijk meer. Bouw je een gebouw voor minder dan vijf jaar, dan wil je juist een zeer licht gebouw maken, omdat de energie uit de constructie anders groter is dan wat je nodig hebt om het gebouw te verwarmen of te verkoelen. Die redenatie is heel belangrijk: hoe lang hebben gebouwen een functie? Twintig tot dertig jaar lijkt een kantelpunt in dat energievraagstuk te zijn.”

“De volgende vraag is hoe je hergebruik kunt organiseren. In Nederland worden gevels al gedemonteerd en hergebruikt, maar met geïsoleerd glas gaat dat nog erg lastig. Dan kom je weer op recyclen en het niveau van dat recycleproces, waar weer verschillende hoeveelheden energie voor nodig zijn. WICONA is daar behoorlijk koploper in: zij recyclen aluminiumsystemen, waarbij ze in een mooi samenspel gebruik maken van ‘blauwe energie’ van het energieconcern Hydro.”

Het klinkt alsof we moeten voorkomen dat een gebouw voor minder dan 30 jaar lang blijft staan. Is dat een realistisch doel?

“We kunnen zeggen: slopen is niet goed. Oké, maar hoe krijgen we die lelijke jaren 80-gebouwen dan opnieuw in gebruik? Daar zit een designopgave, maar ook een technische en bovendien hebben we duizenden vierkante meters van zulk vastgoed. Dat is een lastige kwestie. De vraag is eigenlijk: hoe flexibel moeten we bouwen? Moeten we ons alleen richten op een langdurige hoofdstructuur en bijvoorbeeld elke tien jaar de gevel vervangen? Zo’n herbruikbare gevel krijgt steeds meer aandacht.”

Hoe zit het met financiële plaatje van deze ontwikkelingen? 

“Al deze thema’s hebben met geld te maken. Ik heb geleerd dat in Nederland de milieu-impact van een gebouw al in de bouwvergunning moet komen te staan. In het Duitse systeem heb je hier met het Deutsche Gesellschaft für Nachhaltiges Bauen (DGNB) een optie voor, maar dat is een complexe methode waar nog maar een klein deel van de bouwsector mee werkt. Dat is een sterk punt van Nederland, omdat je milieu-impact daarmee deel maakt van de aanvraag. De vraag of je dan voor de beste materialen of de goedkoopste gaat, wordt dan veel beter gestuurd.”

“Wat mij betreft gaat het meer om de omgang met deze gebouwen. Ga je de gevel inzetten als verwarmingssysteem, waarbij je de gevel least en alleen de energie koopt? Met zulke concepten wordt geëxperimenteerd en dat maakt de drempel lager om veranderingen mogelijk te maken. Nu ben ik ervan overtuigd dat dit wel goed komt. De techniek lossen we wel op, is mijn ervaring. De vraag is meer: hoe landen deze veranderingen in het systeem én bij de mensen? Techniek is spannend, ja, maar er is altijd wel een instrument dat we ervoor ontwikkelen. Om deze ontwikkelingen echt begrijpelijk te maken, moeten we de mensen bereiken die de beslissingen nemen en ervoor zorgen dat het wordt gefinancierd.”

Wat is de bijdrage van de architect hierin? Of spreek je wellicht van een verantwoordelijkheid?

 “Ik kom nu niet met het standaard gemopper dat een architect betere beslissingen moet nemen of dat de overheid meer ruimte moet geven. Dat vind ik niet interessant. Technisch design is iets waar architecten altijd super slim mee omgaan; ze kunnen van alles iets moois maken. Waar het om gaat, is de verbinding tussen driehoek van architect, klant en de industrie. Thema’s als vergroening en CO2-neutraliteit staan volop in de aandacht en hoewel sommige Nederlandse architecten daar al een sterke visie op hebben, moeten we nog meer op die globale energie- en circulariteitsvraag gaan zitten. Dus ja, toch een beetje de vraag aan de architect om er werk van te maken, maar het is niet als kritiek bedoeld. Het gaat om een verhaal dat bij iedereen moet gaan leven.”


Cover S&A GD 2022Lees verder in Stedebouw & Architectuur, editie Gevels & Daken van 2022

Dit is een verkorte versie van het hoofdinterview van de nieuwste editie van Gevels & Daken, die op 27 mei 2022 verscheen. Je kunt de editie nabestellen. Een exemplaar kost € 25,- exclusief verzendkosten. Mail naar administratie@acquirepublishing.nl met jouw NAW-gegevens en (indien noodzakelijk) een opdrachtnummer.

Gegarandeerd alle edities van Stedebouw & Architectuur per jaar ontvangen, inclusief de Innovatiecatalogus? Neem dan een abonnement.

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.

Meer artikelen met dit thema

descriptionArtikel

Vooraankondiging aanbesteding ontwerp en bouw Nederlands paviljoen Expo 2025 in Osaka

10 aug om 08:00 uur
Nederland doet mee aan de wereldtentoonstelling Expo 2025 in Osaka van 13 april tot 13 oktober 2025. De…
Lees verder »
descriptionArtikel

Inschrijving Hans de Jonge Start-up Award geopend

9 aug om 10:32 uur
De inschrijving voor de Hans de Jonge Start-up Award is geopend. Deze prijs, een initiatief van Brink, is in het…
Lees verder »
descriptionArtikel

Gevel-as-a-service: ‘Standaardiseer contracten, financiering en technische richtlijnen’

3 aug om 08:00 uur
Een decennium geleden had je je niet kunnen voorstellen dat je het eigendom van een van de belangrijkste…
Lees verder »
descriptionArtikel

Hofbogenpark: het all-inclusive dakpark van Rotterdam

26 jul om 08:00 uur
Over enkele jaren kunnen Rotterdammers genieten van een rijke natuurlijke omgeving door slechts een trap op te…
Lees verder »
descriptionArtikel

‘3D-printer is slechts een stuk gereedschap’

21 jul om 08:00 uur
Wat kan 3D-printen betekenen voor de bouw en specifieker: voor gevels? De expert op dit gebied, Marcel Bilow (TU…
Lees verder »
descriptionArtikel

De rol van innovatieve bouwconcepten bij verdichting

20 jul om 08:00 uur
Denk niet alleen na het over het ontwerp van morgen, maar ook van overmorgen. Flexibiliteit en toegankelijkheid…
Lees verder »
descriptionArtikel

Houtbouw: vliegwiel voor duurzaam bosbeheer

18 jul om 08:00 uur
Koop gecertificeerd tropisch hout, want zo behoud je tropische bossen. Het klinkt gek, maar zo zijn er wel meer…
Lees verder »
descriptionArtikel

Hoe kan de bouwsector innovatiever werken vanaf de eerste fases om woningbouwambities te verwezenlijken?

29 jun om 08:54 uur
Nederland staat, net zoals veel andere Europese landen, voor een enorme woningbouwopgave. In de Nationale Woon- en…
Lees verder »