Het atelier op de Buissche Heide: waar geen hoek recht is en toch alles klopt

Bouwiconen 

Het meest inspirerende gebouw van...

Naam: Sofie van Brunschot 

Organisatie: Gebouwen door Vrouwen 

Projecten: publicatie Gebouwen door Vrouwen: Rotterdam, database www.gebouwendoorvrouwen.nl 

In januari nam ik het hele team van Gebouwen door Vrouwen (oftewel de enige twee trouwe vrijwilligers, tevens oud-collega’s en bovenal mijn goede vrienden) mee op “schrijversretraite” naar het door Margaret Staal-Kropholler ontworpen atelier op de Buissche Heide in Noord-Brabrant. Wat een geluk en privilege om hier een heel weekend te kunnen verblijven, te midden tussen de fluisterende bomen, de wapperende velden, kraakkoude bospaadjes en vogelspottende ANWB-koppels. Wanneer je hier staat, begrijp je dat je — als je net als de Roland Holstjes het geld en de grond had — hier je eigen privé-atelier zou laten bouwen. 

Margaret Staal-Kropholler kreeg de opdracht om het atelier te ontwerpen van het bevriende stel Richard Roland Holst en Henriëtte Roland Holst-Van der Schalk. Het feit dat zij vrienden waren, is relevant, want in die tijd, zo rond 1919, was het nog lang niet vanzelfsprekend dat een vrouw “onafhankelijk als architecte” aan het werk ging. Door opdrachten als deze kon zij dat dus wel.  

Dit kleine gebouwtje is misschien niet het meest gevierde gebouw van Nederland, maar voor mij sinds ik het met eigen ogen heb gezien en er mocht logeren zonder twijfel echt een absoluut Bouwicoon. Het atelier is namelijk nóg veel mooier in het echt dan de foto’s en tekeningen doen vermoeden. Het is groot, veel groter dan ik had verwacht, en tegelijkertijd toch ook knusser en intiemer. En elk hoekje brengt nieuwe, vrolijke verrassingen. 

Het is voor mij een fantastisch voorbeeld van het eigenzinnige werk van Staal-Kropholler. Ik geloof niet dat Margaret (mag ik al Maggie zeggen?) een geodriehoek of rechte lineaal op haar tekentafel had liggen, getuige ook de golvende balkons van de appartementen aan de Holendrechtstraat en de glooiende daken van haar villa’s in Bergen. Ook hier in het atelier moet je moeite doen een rechte lijn te vinden, en als je die al vindt, weet je wel dat er waarschijnlijk geen rechte hoek aan vast zit. Het grote rieten dak is glooiend, net als de bakstenen muren die het spaarzame aantal binnenruimtes omarmen. Lage stenen muurtjes (ook rond) vormen plantenbakken bij wat vroeger de hoofdentree was en verwelkomen de buur of bezoeker binnen te treden bij een tweede deur aan de zijkant. Deze uitnodigende omarming werd wel gezien als een ‘typisch vrouwelijk trekje’ dat zogenaamd de ‘strakke ernst van het geheel enigszins verzwakt’. * 

De kers op dit kunstwerk — want dat is dit gebouwtje zonder twijfel — is voor mij het enorme raam op het noorden van de atelierruimte, dat zoveel mogelijk licht naar binnen haalt. Dit raam lijkt uit de ronde wanden en het glooiende dak te zijn uitgesneden, dit raam is praktisch. Precies hoe de kleinkinderen van Margaret haar later ook zullen omschrijven: praktisch.  

In het atelier zaten wij een weekend lang samen aan de grote eettafel, alsof we er thuishoorden. We schreven teksten voor de onlinedatabase op gebouwendoorvrouwen.nl waar niet alleen het werk van Margaret Staal-Kropholler, maar ook vele andere vrouwelijke architecten, stedenbouwkundigen en landschapsarchitecten is te ontdekken. 

Voor de volgende aflevering in deze rubriek nodig ik graag Yang Bai (architect, onderzoeker en mede-oprichter van Oud House, Rotterdam) uit. 

* bron: Margaret Kropholler: Amsterdamse Schoolarchitect en emancipatoir ontwerper door Melle van Maanen in Ongekend Talent. Vrouwen van de Amsterdamse School (2025). 

Bron portretfoto: Loes van Duijvendijk 
 
Bron tekening: archief van Nieuwe Instituut 

Dit artikel is verschenen in Stedebouw & Architectuur #3, thema Scholenbouw. Lees meer interessante artikelen in de speciale Sneak Preview.

Blijf nog beter op de hoogte van al ons nieuws en abonneer je op de wekelijkse nieuwsbrief van Stedebouw & Architectuur.