Bezint eer ge begint aan houtbouw

donderdag 25 maart 2021
timer 5 min
Er is steeds meer aandacht voor houtbouw. Reden daarvoor zijn de zorgen over onze leefomgeving en de beschouwing van hout als het meest milieuvriendelijke bouwmateriaal. Toch is er een reeks valkuilen waar nog te weinig rekening mee wordt gehouden.

Auteur: René Klaassen, onderzoeker bij houtonderzoeksinstituut SHR

Hout is een schoon materiaal, want het bestaat vrijwel volledig uit CO2 en water en na verbranding zitten in de kleine hoeveelheid as (asaandeel minder dan 1 procent) nog wat mineralen. Ten opzichte van de veel gebruikte bouwmaterialen, is hout als enige hernieuwbaar. Dat wil zeggen: zolang er bossen zijn, is de productie oneindig.

Structurele instandhouding

Hiervoor moeten we wel goed op onze bossen letten. En dat doen we, want de hoeveelheid hout in het Europese bos neemt al jaren toe, ondanks de houtoogst. Door hout te gebruiken, houd je als het ware het bos in stand en daarmee ook alle voordelen zoals biodiversiteit, waterbuffering, temperatuurregulatie, fijnstofinvanging, recreatiemogelijkheden, voorkomen van bodemerosie en CO2-opslag.

 

Om een indruk te krijgen hoeveel hout er nu eigenlijk jaarlijks door het bos wordt vastgelegd, geef ik een rekenvoorbeeld op basis van het bos van Staatsbosbeheer in Nederland. Dit bos omvat ongeveer een derde van het totale Nederlandse bosareaal. Stel dat van al het geoogste stamhout tafels worden gemaakt, dan levert het bos 160 tafels (met afmetingen van 1 bij 2 m) per uur. Ondanks deze houtoogst zal het bos blijven toenemen in biomassa.

 

Tenslotte is houtbouw een strijdmiddel tegen de klimaatverandering, omdat CO2 hiermee wordt opgeslagen. Als we blijvend, en steeds meer, hout toepassen in de gebouwde omgeving, dan is deze opslag structureel. De levensduur van een houtconstructie maakt dan niet uit, tenminste als de vervangende constructie ook weer van hout is.

Gedegen houtkennis noodzakelijk

Het is dus niet zo verwonderlijk dat er steeds meer met hout wordt gebouwd, zeker omdat hout goed verkrijgbaar is en makkelijk is in de verwerking. Toch zorgen juist deze laatste twee punten ervoor dat er veel problemen ontstaan, omdat het hout regelmatig niet goed wordt toegepast. Hout is een moeilijk bouwmateriaal, omdat voor een goede toepassing specifieke houtkennis nodig is. De variatie in hout is enorm: wereldwijd bestaan tienduizenden boomsoorten die honderden houtsoorten leveren, elk met specifieke eigenschappen die bovendien in verschillende kwaliteiten voorkomen. Juist de combinatie van soort en kwaliteit maakt hout wel of niet succesvol in de toepassing. Verder is hout een afbreekbaar materiaal, waarbij de gevoeligheid voor aantasting afhankelijk is van de houtsoort, maar ook van de vochtbelasting, want houtrot komt alleen voor in hout dat langdurig nat is.



Onafgewerkte eiken gevelbekleding, vergrijsd, Neede.

 

Een afwerklaag zorgt ervoor dat hout beschermd wordt tegen te hoge vochtbelasting, voorkomt verwering van het oppervlak en geeft het element vaak een frisse of gekleurde uitstraling. De verflaag moet echter wel onderhouden worden. Afhankelijk van het type verf en het bouwelement kan dat om de vijftien jaar, maar in de praktijk is het onderhoudsinterval meestal korter. Bij transparant afgewerkte eiken ramen en deuren is een schilderbuurt misschien wel elke twee jaar nodig. Als vooraf geen rekening is gehouden met intensief onderhoud wordt vaak na een aantal jaren, om de kosten te beperken, de transparante afwerking vervangen door een dekkend verfsysteem en is onnodig te duur hout in te hoge kwaliteit toegepast.

Bereikbaarheid cruciaal

Naast de intensiteit van het onderhoud is ook de bereikbaarheid van het houtwerk een aspect waar rekening mee gehouden moet worden. Is de bereikbaarheid moeilijk of is onderhoud alleen mogelijk met duur steigermateriaal, dan kan dat als consequentie hebben dat er te weinig geschilderd wordt, waarbij het risico op rot toeneemt en daarmee de levensduur afneemt of de lasten voor onderhoud groter worden. Bij afgewerkt hout moet in het ontwerp dan ook rekening worden gehouden met de bereikbaarheid van het hout voor onderhoud.

 

Hout kan ook onafgewerkt als gevelbekleding worden toegepast. Het verliest dan na enige tijd zijn oorspronkelijke houtkleur, wordt grijs en er kunnen scheuren ontstaan. Soms vergrijst hout mooi egaal, maar vaak ook vlekkerig, met vuilaanhechting, of met mos- en algenaangroei. Onderhoud is dan niet echt nodig. Als de gevel goed is gemaakt, kan deze decennia mee. Je kunt ook kiezen voor onafgewerkte ramen, deuren en kozijnen, maar dit vereist heel specifieke keuzes in hout en ontwerp. De krimp en zwelling door veranderingen in houtvochtgehalte moeten beperkt zijn, anders kiert een raam of kan een deur niet meer open.



Onafgewerkte kozijnen, Tweelinggebouw, Amsterdam.

Experts erbij

Ik hoop dat de bewustwording van duurzame houtbouw doorzet. Dat kan alleen met voldoende vakkennis en als bij groene initiatieven altijd experts worden ingezet. Of het nu gaat om kleinschalige projecten met lokaal of hergebruikt hout of om grote projecten met een specifieke milieuclaim: vraag experts er in een vroeg stadium bij.


Dit artikel verscheen eerder in het vakblad Stedebouw & Architectuur, thema Bouw & Zorg van 2021. Het hele nummer lezen? Dat kan gratis via onze digitale bibliotheek.

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.
Bezint eer ge begint aan houtbouw

Gevelbekleding, moeilijk bereikbaar voor onderhoud, Crystal Court, Amsterdam.

Meer artikelen met dit thema

Compact, stoer en duurzaam Nautisch Coördinatie Centrum

9 apr om 09:33 uur
In de haven van Amsterdam is het Nautisch Coördinatie Centrum opgeleverd. Dit compacte houten gebouw naar ontwerp…
Lees verder »

‘De overheid moet de Weight Watchers van duurzaamheid zijn’

7 apr om 08:24 uur
Grote delen van het Nederlandse platteland staan ‘leeg’ en kunnen worden aangewend om de nijpende woningnood op te…
Lees verder »

Grootste vlindertuin in Nieuw Delft met oplevering Guldenwater

26 mrt om 08:00 uurtimer2 min
Met de laatste woning in Guldenwater, onderdeel van de grootschalige gebiedsontwikkeling van de vroegere spoorzone…
Lees verder »

CO2 als bouwsteen in strijd tegen klimaatverandering

24 mrt om 08:00 uurtimer3 min
Duurzame en circulaire alternatieven voor allerhande bouwmaterialen verschijnen in rap tempo op de markt om een zo…
Lees verder »

De zorginstelling als volwaardige woonplek

22 mrt om 08:00 uurtimer7 min
Aan de rand van Kaatsheuvel staat iets moois te gebeuren. Voor een nieuw dorpshart ontwierp architectenbureau…
Lees verder »

‘Ouderen willen best verhuizen’

17 mrt om 08:00 uurtimer4 min
Er is een tekort van ongeveer 330.000 woningen in Nederland. Dat is 4,2 procent van de voorraad. Ook voor ouderen…
Lees verder »

Eerste Urban Oases verrijst in de Achterhoek

16 mrt om 08:00 uurtimer3 min
Op het DRU Industriepark in het Gelderse Ulft is een begin gemaakt met de eerste Urban Oases. Dit is het prototype…
Lees verder »

‘Een gezonde school mag geld kosten’

15 mrt om 08:00 uurtimer9 min
Zoek de samenwerking op, maar heldere (prestatie)afspraken en krijg inzicht in de opgave. Slechts enkele tips die…
Lees verder »