‘Draai kwesties om en ontdek nieuwe perspectieven’

maandag 2 oktober 2023

Terwijl de klimaatverandering ons met de neus op de groene feiten drukt, wordt er niet radicaal voor vergroening gekozen. Draai de kwesties echter eens om en je ontdekt nieuwe verhalen en perspectieven. Dat is precies de kracht van schrijver en theatermaker Marjolijn van Heemstra. In gesprek met Maike van Stiphout (gast-hoofdredacteur Stedebouw & Architectuur, thema Circulair & Natuurinclusief) stelt Van Heemstra: “Vraag je bij alles af: draagt dit bij aan vernietiging of draagt dit bij aan herstel?”

Marjolijn van Heemstra (foto Frank Ruiter)
Marjolijn van Heemstra (foto Frank Ruiter)

Van architect tot aannemer, van constructeur tot metselaar, niemand ontkomt meer aan de effecten van de klimaatverandering. Sterker, volgens Marjolijn van Heemstra, is er sprake van een klimaatontwrichting, waarin er nogal wat op ons afkomt. Ontdek haar manier om het tij te keren.

“Wat er nu met het klimaat gebeurt is heel naar en helpt de mensen beseffen hoe afhankelijk we van de natuur zijn. Het is de uiterste consequentie van heel veel consumeren en het steeds ‘gemakkelijker’ willen hebben, dat nu leidt tot veel ongemak. Daardoor krijgen we te maken met steeds meer gewelddadig klimaat. Er vallen gewoon bomen om en die vallen op iemands hoofd. Dus een boom kan ineens een soort moordenaar worden. Daarom kijk ik nu toch anders naar de natuur en naar bomen.

Zonder natuur kan er echter niets bestaan. We kunnen daarom niet denken in termen van het ‘overwinnen’ van de natuur. Wel moeten we een manier bedenken om links- of rechtsom met de natuur om te gaan. Daarbij moeten we niet vanuit onszelf denken, maar vanuit wat er al is en hoe je daarmee samenleeft. Denk na over wat voor bomen er eigenlijk al staan. Hoe passen die in deze grond? Vervolgens bouw je dan om die boom heen.

Taal is techniek

De natuur wordt dus steeds wilder en ruwer en de angst voor die verwildering groeit. Mijn remedie is: vertel het hele verhaal vanuit het oogpunt van de natuur zelf. Draai je gezichtspunt om en je krijgt een compleet ander verhaal. Zo ontdekte ik bijvoorbeeld de positieve kanten van ratten, waar we thuis last van hadden. Ik hoorde hoe die beestjes langs de muren omhoog kropen en kon twee dingen doen: de bestrijdingsdienst bellen of zoeken naar positieve verhalen over ratten. Ik wilde niet allemaal dode ratten uit mijn muur vissen en leerde door een podcast over ratten waarom ze nuttig zijn. Dat verhaal vereiste wel even een mentale shift.

Meestal wordt tegenwoordig gedacht dat we de klimaatverandering kunnen keren met technologische oplossingen. Door techniek zijn wij als mensheid zover gekomen en kunnen we overleven. Verhalen en taal zijn echter ook techniek, want die veranderen de werkelijkheid om ons heen. Verhalen hebben ons ook hier gebracht en dat zouden we veel serieuzer moeten nemen. Er wordt weleens gezegd dat techniek objectief is en verhalen niet. Dus dat verhalen van mensen komen en techniek als objectieve waarheid uit de hemel komt. Maar achter techniek zit natuurlijk ook een verhaal, en een ideologie. Het is heel belangrijk om dat te ontmantelen. Vanuit welk verhaal komt die techniek? Is dat het verhaal dat we nu nodig hebben? Zo schrijf ik veel over het kolonialiseren van de ruimte. Daar worden allemaal verhalen opgeplakt, maar niet zo vaak het verhaal van ‘nieuw kolonialisme als herhaling van oud denken’. Denken waar we vanaf moeten raken.

Bouwers met een verhaal

We moeten daarom veel meer investeren in het vertellen van die verhalen. Via kunst, cultuur, onderwijs. Hoe vertel je nou eigenlijk een verhaal? Hoe luister je naar een verhaal? Zo hebben we ook verhalende bouwers nodig. Ik sprak laatst een heel interessante man, een uit Irak gevluchte bouwkundig ingenieur, die hier een kerkgebouw aankocht. Daar was hij helemaal verliefd op geworden. Ik dacht dat hij als een soort projectontwikkelaar zou spreken, maar hij vertelde vooral over een plek waar het mooi is en mensen elkaar kunnen ontmoeten. Dat soort verhalen neemt hij met zich mee en zo zijn er veel meer interessante verhalen die niet over bouwen of geld gaan, maar over kwaliteit van leven.

Je moet niet onderschatten dat mensen van verhalen houden. We doen heel vaak alsof dat lastig is, maar we leven allemaal in een verhaal. Er is niemand die niet een verhaal heeft. Ook mensen met veel geld hebben een verhaal, maar dat gaat dan meestal over hebzucht. We zijn gevormd door die verhalen en zien dat als de werkelijkheid. Maar dat is niet altijd de werkelijkheid, dat is een verhaal waarmee wij de werkelijkheid vormgeven. Bijna niemand wil toch hebzuchtig zijn? Of een vernietiger? De meeste mensen, en architecten zeker, willen gewoon iets moois bijdragen of achterlaten.”

Lees nu het complete, uitgebreide hoofdinterview van het themanummer Circulair & Natuurinclusief in de nieuwe Stedebouw & Architectuur via deze link (gratis, tijdelijke actie).

Marjolijn van Heemstra (1981) studeerde godsdienstwetenschappen om conflictbemiddelaar te worden. Ze rolde echter het theater in en werkt nu als dichter, schrijver, theatermaker, journalist (o.a. De Correspondent) en podcastmaker. Met haar dichtbundels en romans won ze diverse literaire prijzen en haar roman En we noemen hem (2017) werd in acht landen vertaald. In september organiseerde Van Heemstra het Amsterdam Dark Festival.

Tekst: Reinoud Schaatsbergen en Ysbrand Visser
Beeld: Shutterstock; (portret Marjolijn van Heemstra) Frank Ruiter

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.

Meer artikelen met dit thema

descriptionArtikel

Nieuwe rekentool om CO₂-uitstoot terug te dringen

20 feb om 11:30 uur

Een groot deel van de CO₂-uitstoot in de bouw wordt toegeschreven aan het bouwen van nieuwe gebouwen. De…

Lees verder »
person_outlineBlog

Rijke biodiversiteit: gunstige invloed op gezondheid

15 feb om 07:30 uur

Biodiversiteit heeft niet alleen betrekking op de planten- en dierenwereld. Een rijke biodiversiteit heeft ook…

Lees verder »
descriptionArtikel

Nieuwe groennorm steden vergt vele miljarden

13 feb om 07:30 uur

Geen enkele bestaande norm in Nederland stelt kwaliteitseisen aan groenvoorzieningen. Mocht er alsnog een…

Lees verder »
descriptionArtikel

Gemeente Kampen gaat voor hoogste circulaire doel

8 feb om 07:30 uur

Met de ambitie om het meest circulaire schoolgebouw van Nederland te realiseren, nam de Gemeente Kampen een…

Lees verder »
descriptionArtikel

Een groen gebouw kent ook bouwkundig groen

7 feb om 07:30 uur

Waaraan moet een groen gebouw voldoen? Leiden de specificaties wel tot voldoende groen? Of wordt het hooguit…

Lees verder »
descriptionArtikel

Bouwen binnen CO2-budget: zo doe je dat

6 feb om 07:30 uur

De huidige manier van ontwerpen en bouwen zorgt voor een grote CO2-uitstoot en een forse bijdrage aan de…

Lees verder »
descriptionArtikel

Innovaties in dakbedekking gebaat bij circulair ontwerp

30 jan om 07:30 uur

Door de groeiende aandacht voor de herkomst, levensduur en hergebruik van producten, verandert ook de…

Lees verder »
descriptionArtikel

Zo realiseer je ‘meest circulaire kindcentrum van Nederland’

29 jan om 07:30 uur

Dankzij de hoge duurzaamheidsambitie van de gemeente wordt in Kampen het ‘meest circulaire kindcentrum van…

Lees verder »