Peter Teeuw

Daken zullen in de toekomst zeker minder zwart zijn. In de steden maakt het dakzwart ruimte voor dakbegroeiing en witte daken. Voor energieopwekking zijn de daken in de stad relatief (te) klein, de gevels zullen in de stad steeds meer worden ingezet om duurzame energie op te wekken.

In het stedelijk gebied wordt ook het tweede maaiveld een algemeen goed. Dit geldt trouwens ook voor gebieden met overstromingsrisico. Het tweede (mogelijk groene) maaiveld maakt het verschil tussen dak en begane grond steeds minder zichtbaar. In de stad worden de daken ook gebruikt voor functies waarvoor op de begane grond geen ruimte is, zoals recreatie (parken) en voedselvoorziening (stadslandbouw). In de minder dicht bebouwde gebieden zullen de daken juist steeds meer gebruikt worden voor het opwekken van duurzame energie.

Ronald Schilt

Hierbij een kanttekening. In de stad is de mogelijkheid om duurzame energie op te wekken relatief klein, dat wil zeggen de hoeveelheid duurzame energie die opgewekt kan worden per huishouden. Maar het aantal vierkante meters dak in de stad dat benut kan worden voor energieopwekking, en niet geschikt is voor het tweede maaiveld, is aanzienlijk en biedt dus kansen.

Daniel Goedbloed

In de toekomst worden daken beschouwd als een waardevol ontwikkeld landschap, dat meer is dan alleen een geïsoleerde waterwerende afdichting van de bovenste verdieping. In de stad ligt de nadruk op een combinatie van verblijfsruimte, groen, waterretentie, lokale voedsel productie en energie. In gebieden waar geen gebrek is aan ruimte ligt de nadruk op energie.

Ronald Schilt

Het dak zal evolueren van sluitpost naar ‘extra verdieping’. Met die ‘verdieping’ die tot nog toe ongebruikt is gebleven, hebben we een geweldige kans om steden en dorpen leefbaarder en duurzamer te maken. Grote vraag is nog wel welke functie we die extra verdieping geven. Wordt het een energiedak, een moestuin, een waterberging of een dakterras? Of een ‘poldermodeldak’, dat alle functies herbergt? En leggen we het accent op planet en kiezen we voor een dak met zonnepanelen of gaan we voor people door bijvoorbeeld de daken van flatgebouwen om te toveren tot volkstuinen 2.0 en dakparken. Maar wat er ook gebeurt, het dak als onooglijke openlucht rommelzolder heeft zijn langste tijd gehad. Dat staat wat mij betreft vast.

Matthijs Bourdrez

Wij dakdromen over een nieuw landschap op hoogte. De daken zijn begroeid met grassen, glooiende heidevelden en struikgewas. Een natuurgebied op hoogte voor mensen, planten en dieren. Hier en daar ontstaan beschutte plekken in het groen waar dames en heren, hun stropdas even los gedaan, genieten van hun lunch of vergaderen op het dak van hun kantoor. Bijenkorven met weer genoeg bijenvolken geven het geheel een snellere en traditionele bestuiving. Openbare gebouwen zoals scholen en bibliotheken houden met schoolklassen hun eigen moestuinen om zo weer te leren waar groente en fruit vandaan komt. Ook wordt geleerd hoeveel energie je kunt besparen als je zelf de boer van de toekomst wordt en eet wat er, door jou zelf gezaaid, boven op je dak groeit. Intussen beschermen het groen en de recreatiegebieden (terrassen, pleintjes en vijvers) het bestaande dak en voorkomt het de veroudering ervan door UV-straling. Heftige regenbuien vormen ‘waterdaken’ en vloeivijvers waardoor weinig water daadwerkelijk via het riool weg hoeft te vloeien.

Stef Janssen

Het dak van de toekomst houdt niet op bij de dakrand. Daken zullen als clusters onderdeel worden van daklandschappen die als zodanig together apart, maar steeds als (landschap)interieurs ontworpen worden. Het gaat dan om functiemenging. Daken zullen meerdere doelen dienen. Dat maakt multifunctionele daklandschappen tot een kansrijke investeringsomgeving. Nu zijn daken niet anders dan sluitpost van de begroting. Multifunctionele dakplattegronden hebben de toekomst! Zij zullen gaan concurreren met de woonkamerplattegrond. Omdat zij een aantrekkelijker uitzicht en meer privacy kunnen bieden.

Het gaat dus bij dakontwikkeling in sterke mate om de diversificatie van de directe leefomgeving, om meer leefpatronen. In feite gaan we meer mensen andere opties bieden voor duurzaam comfort voor werken, wonen en recreëren. En dan niet alleen op het eigen erf maar eenvoudigweg op het dak, het tweede maaiveld. Feit is wel dat energiewinning op daken als ontwikkeling in eerste instantie voor de hand ligt omdat de Nederlandse energietransitie mensen daartoe dwingt. Uiteindelijk zal het daadwerkelijk ontwerpen van daklandschappen en specifieke dakinrichting sterk afhankelijk zijn van het volkshuisvestelijk prisoners dilemma. Krimpverschijnselen zullen doorwerken op stads- en wijkeconomie.

Marc Verheijen

Daken waren altijd bedoeld om regen en wind tegen te houden. Maar Le Corbusier voegde een functie toe: het dak als gebruiksruimte. Ook kreeg het dak meer en meer een esthetische waarde: het dak als vijfde gevel. En daken werden (en worden) steeds vaker ingezet om essentiële technisch-urbane vraagstukken op te lossen: energiewinning, voedselproductie, waterberging/vertraging. Meer groen, meer energieproductie, meer stadslandbouw, meer leven op het dak – het is echter de vraag of die trend beklijft. Nu ligt er nog een urgentie aan ten grondslag, maar die urgentie is voor 95 procent van de samenleving te abstract. Met het afnemen van besef van urgentie en de actualiteit blijven een paar segmenten overeind. Bestaand daken in particulier eigendom – daar zal de aandacht verslappen – met nog maar weinig ontwikkelingen. Particulieren in nieuwbouw zullen vanwege persoonlijke interesse en affiniteit nog wel innovaties nastreven, zeker als dat ook nog winst en meer leefcomfort en plezier oplevert. Bedrijven en overheden zullen bestaande daken upgraden als er direct geld mee te verdienen valt, maar in nieuwbouw zullen deze partijen iets met het dak doen als de dakpotentie mee is genomen in het Programma van Eisen.

Peter Teeuw

Hierbij de opmerking dat ook bij de particuliere eigenaren van bestaande daken er best wel eens veel meer ontwikkeling zou kunnen zijn. Bijvoorbeeld doordat zij benaderd worden door derden die geld bieden om het dak te mogen gebruiken (voor bijvoorbeeld energieopwekking).

Reageren op deze discussie? Mail uw reactie naar de redactie van Stedebouw & Architectuur.

Bekijk ook de reactie op vraag 2: Belangrijkste beweegredenen?

Bekijk ook de reactie op vraag 3: Nodig voor veranderingen?

Bekijk ook de reactie op vraag 4: Belangrijke drempels?