Pauzelandschap in de wacht

maandag 16 februari 2015
timer 4 min
Begin 2014 hield het Kennisinstituut voor Stedelijke Samenleving (KISS Oost) een bijeenkomst in de oude Acacia school in Almelo over pauzelandschappen. Samen met Joost Okkema (OBL) was ik erbij. Aanleiding was het wilde idee van twee kunstenaarvrienden, Leo en Leny, om in Sittard-Geleen een prachtige voormalige fabriekshal te gaan exploiteren. De Acacia school waar ik nu ben, staat ook als pauzelandschap te boek. Wat is er sindsdien gebeurd en hoe bevalt het?

Tussendoor in Almelo

Kris Oosting van Stadmaker vertelt hoe het “Tussendoor” project de afgelopen twee jaar gelopen is. Uitgangspunt van Tussendoor is dat lege plekken opgevat worden als vrije ruimte voor de stad. Als kwartiermaker is hij aan de slag gegaan met diverse projecten en activiteiten, die met elkaar gemeen hebben dat:

  • (a) de plekken zelf weer ontdekt worden door de omwonenden,
  • (b) tijdelijkheid strategisch ingezet wordt,
  • (c) cultuur en culturele activiteiten nadrukkelijk een podium krijgen, en als laatste
  • (d) verrommeling en verloedering actief wordt tegen gegaan.

Oosting deelt zijn bevindingen over eigenaarschap als drempel. Want niet alleen zijn grondeigenaren of vastgoedeigenaren huiverig voor tijdelijk gebruik vanwege kwesties als schade en aansprakelijkheid (zie hierover ook de publicatie Regel die Burgerinitiatieven, ook digitaal te downloaden). Ook blijkt er onvoldoende eigenaarschap te zijn bij de mensen die rond de lege plek in Almelo wonen. Dat laatste heeft twee aspecten: het gaat om aangeven wat er gedaan kan worden met zo’n tijdelijk terrein of gebouw en om er zelf ook actief aan mee te werken. Daar is nog veel verbetering mogelijk, denkt Oosting.
 

De War in Amersfoort

Kenmerkend voor de aanpak van Tussendoor is dat tijdelijkheid stiekem al de voorbode lijkt te zijn voor de definitieve herbestemde periode. Want je krijgt het gevoel dat het tijdelijk gebruik van de Acacia school het liefst vandaag nog eindigt, als er een nieuwe vaste gebruiker opduikt. Zo beschouwt is tijdelijk gebruik onzeker, onduidelijk en onredelijk. Alsof je kinderen het schoolplein opstuurt voor hun speelkwartier, dat meteen ophoudt als er een leraar gevonden is die weer les geeft.


Dat staat eigen investeringen behoorlijk in de weg, zo vertelt Harmen Zijp van de War, een grass-root initiatief in een oude fabriek in Amersfoort. Hij en zijn mede-initiatiefnemers werken al meer dan twaalf jaar met een tijdelijke overeenkomst en als zij vooraf hadden geweten dat die periode meer dan tien jaar zou zijn, hadden zij meer en uitgebreider werk kunnen leveren. De War is bijzonder vanwege de compleet out-of-the-box benadering, met een FabLab zonder universiteitssteun, een eigen Universiteit omdat Amersfoort die wel kan gebruiken, praktische initiatieven zoals het Repaircafe, diverse onderzoekslijnen en heel veel kennis delen.


Tegelijkertijd denkt Zijp aan de toekomst, want wat zou het mooi zijn om het terrein te herontwikkelen en zo een echte organische boost te geven aan de ontwikkeling van de stad. De kansen ziet hij in de deeleconomie, de kracht en talenten van mensen, de behoefte aan een bijzondere plek. Zijn knelpunten zijn daarbij de boekwaarde, de bestemming, de verontreinigde gronden en zo meer.

Functie, Productie en Tijdelijkheid als Norm

Beide voorbeelden, in Almelo en Amersfoort, laten zien dat tijdelijk gebruik hier nog verder doordacht moet worden. Want woningcorporatie Beter Wonen, die eigenaar is van de Acacia school, zoekt vooral naar een aanvullende functie die de positie van de wijk en hun huurders ondersteunt. De echte vragen zijn volgens mij:

  • (a) wat de betekenis van het gebouw en terrein voor de lokale samenleving is,
  • (b) hoe het geheel niet alleen bekostigd kan worden, maar ook hoe de school en de omgeving als productie-eenheid weg gezet kan worden, en:
  • (c) hoe de tijdelijkheid als een vaste periode bepaald kan worden, zodat er ruimte komt voor eigen investeringen.

Anders blijft zo’n mooi tijdelijk initiatief vooral een aardigheidje in de stedelijke ontwikkeling. Dan staat zo’n pauzelandschapinitiatief gewoon in de wacht.
 

Philipshal in Sittard

De Philips fabriekshal in Sittard-Geleen die Leo en Leny dolgraag willen gaan exploiteren heeft met dezelfde vragen te maken. Ofwel, wat betekent de hal en het terrein voor de bewoners en ondernemers van Sittard-Geleen? Wat is er mogelijk om geld te verdienen aan het gebouw, bijvoorbeeld omdat de lichtstraat perfect op het noorden ligt en de dichte dakdelen daarmee ideaal zijn voor zonnepanelen? Wil de huidige eigenaar een afgebakende periode afspreken om zo’n tijdelijk project een kans geven?


Een fijne zoektocht dus, voor L2 Ateliers en voor de trekkers in Almelo en Amersfoort. Gelukkig is er veel mogelijk gemaakt in wet- en regelgeving, dat met goede argumenten ook opgepakt kan worden door gemeenten en eigenaren. Joost Okkema, Maarten Bosman en ik gaan er mee aan de slag. Ondertussen organiseren de kunstenaars ieder voorjaar weer het internationale art-event Kunzfetti in de hal. Zien is beleven, zou ik zeggen.
 

Oorspronkelijk geplaatst: 18 februari 2014, www.markverhijde.nl

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.

Meer artikelen met dit thema

descriptionArtikel

Is er voor iedereen genoeg ruimte in de verdichte stad?

25 apr om 07:30 uur

Nederlandse steden worden verdicht om de woningnood snel en adequaat te kunnen aanpakken. Dat proces wringt met…

Lees verder »
descriptionArtikel

Rijk, provincies & gemeenten hernemen regie volkshuisvesting

24 apr om 08:31 uur

Het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting zorgt ervoor dat overheden weer kunnen sturen op hoeveel,…

Lees verder »
descriptionArtikel

Expertpanel: Terug naar het bejaardenhuis?

23 apr om 07:30 uur

Moet de overheid zelf weer woonzorgcomplexen gaan ontwikkelen? In de Tweede Kamer zijn daarvoor al vaker…

Lees verder »
descriptionArtikel

Nieuwe school startpunt voor klimaatbestendige wijk

22 apr om 07:30 uur

Midden in een industrieel en steenachtig gebied een gezonde, veilige en groene leeromgeving creëren; dat was de…

Lees verder »
descriptionArtikel

Groot deel gebouwde omgeving toe aan vervanging

19 apr om 07:30 uur

Nederland heeft altijd hard gewerkt aan de kwaliteit van de gebouwde omgeving. Om de kwaliteit van de…

Lees verder »
descriptionArtikel

Waar kan er in Nederland nog worden gebouwd?

16 apr om 07:30 uur

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat publiceerde onlangs sturingskaarten, waaruit blijkt waar in de…

Lees verder »
descriptionArtikel

Nieuwe kansen voor innovatieve woonvormen

15 apr om 07:30 uur

Wie actief is op het gebied van wooncoöperaties, CPO’s en andere collaboratieve…

Lees verder »
descriptionArtikel

Challenge geeft inzicht in vergroeningspotenties

11 apr om 07:30 uur

Hoe groen is jouw stad? Met de Groene Stad Challenge krijgen gemeenten daar een goed inzicht in, zoals blijkt…

Lees verder »