MSG De Garve bekleed met vlakvullende vijfhoeken

Het begon in de herfst van 2014. Er stond een architectenselectie uit voor het ontwerpen van het MeerScholen Gebouw (MSG) De Garve, dat de Prins Hendrikschool en de Meester Propschool combineert. Het pand moest op de krappe locatie komen waar wijkcentrum De Garve stond, vandaar de naam. Een traditioneel gebouw zou daar moeilijk passen.

Architectenbureau 19 het atelier kwam met het winnende ontwerp: een soort Barbapapagebouw met twee bouwlagen dat door zijn compacte vorm en afgeronde hoeken binnen de grenzen van de onhandige kavel bleef. Dit was echter niet de doorslaggevende factor, vertelt Moritz, architect en directeur van 19 het atelier. “Bij de presentatie van onze maquette zaten niet alleen de juryleden, maar ook de kinderen van de basisschool. Daar hadden we direct een klik mee. De ouderen hadden praktisch geen inbreng meer.”

Duurzaamheidsambitie

Die klik bleek de basis voor een intensieve samenwerking, die al gauw onvermijdelijk bleek. Het project had namelijk een hoge duurzaamheidsambitie, maar een zeer laag budget. “We waren eerst vol goede moed, maar toen bleek dat onder andere de installatie ook in dat budget zat. Dat was wel even schrikken”, vertelt Moritz lachend. “De oplossing was een integrale aanpak. We hadden al in een vroeg stadium contact met de constructeur, installateur en bouwfysici om zoveel mogelijk onderdelen te combineren. Zo verlaagden we het dak van het gebouw door de verdiepingsvloeren uit te voeren als ballenvloer, waar de leidingen mooi in pasten. Bovendien kon het gewicht van de vloer zo laag blijven.” Die keuze zorgde overigens nog voor wat spanning. “De ballenvloer had eenzelfde soort bouwwijze als de ingestorte parkeergarage bij Eindhoven. Deze constructie is gelukkig wel aantoonbaar veilig.”

© Ronald Tilleman

De grootste duurzaamheidsmaatregel moest komen uit de gevelisolatie. Moritz schakelde hiervoor Sto Isoned bv in. Hij raakte tijdens de beurs GEVEL gecharmeerd van hun buitengevelisolatie voorzien van Sto-Ecoshapes, dat van het appartementencomplex Zuringhof (zie kader) een groene blikvanger had gemaakt. De flexibele prefab-stucelementen brachten de architect op een idee. “Ik wilde het gevelontwerp van De Garve baseren op tekeningen van Esscher, met fraaie hoeken en motieven. Het patroon, en vooral de regelmaat die daarin moest terugkomen, bleek echter veel te ingewikkeld om samen met de kinderen te ontwikkelen. Dus gingen we terug naar de tekentafel.”

Wiskunde biedt uitkomst

Het ‘magische moment’ kwam in 2015 op een zonnige zaterdagmiddag toen Moritz NRC Handelsblad las. Hij stuitte op het artikel ‘De vijftiende vlakvullende vijfhoek’. Na dertig jaar bleek een nieuwe vijfhoekige tegel te zijn ontdekt die een vlak naadloos kan vullen. Een bijzondere prestatie (zie kader). “Nooit eerder was een vijfhoekvlaksvulling toegepast op een gebouw”, vertelt Moritz. “Toen die vijftiende soort was ontdekt, zag ik de kans schoon om hem toe te passen in De Garve. Bij Sto waren ze direct enthousiast. We hebben regelmatig om de tafel gezeten om de gevelstukken zo te ontwerpen dat ze om het hele pand pasten.”

© Ronald Tilleman

Bij het ontwerp hield 19 het atelier rekening met de omgeving. De omliggende gebouwen zijn vooral in metselwerk opgetrokken, dus werd gekozen voor een vrij donkere kleur met lichtere accenten in de vijfhoekige tegels. Geheel door stom geluk, zo beweert Moritz, ontstond hierdoor een motief van graanhalmen, ook wel een garve genoemd. Bewust of niet, het paste perfect.

Efficiënt ruimtegebruik

In mei 2016 startte de bouw van MSG De Garve. Ruim een jaar later, in juni 2017, was het pand klaar. Het ontwerp voorziet in een gemeenschappelijk gebruik van centrale functies. “Door de dragende ballenvloer was er geen behoefte aan steunpilaren in de ruimtes”, aldus Moritz. “Die ruimtes zijn dus volkomen flexibel. Door schuifwanden kunnen leerkrachten en scholieren zelf hun lokalen indelen.” Overige ruimtes, zoals de entrees en gangzones, worden ook slim gebruikt zodat het functionele oppervlak maximaal wordt benut. De identiteit van beide scholen blijft zichtbaar in de ruimte- en kleurverdeling.

© Ronald Tilleman

Het efficiënte gebruik van het oppervlak en de compacte vorm van het gebouw door de afgeronde hoeken, zorgden voor een fikse kostenbesparing. Andere oplossingen als triple beglazing, vloer- en luchtverwarming en een gebalanceerde ventilatie dragen bij aan de hoge duurzaamheidsambitie. Daarmee voldoet het aan de BENG-eisen, met een EPC-waarde van 0,983. De buitengevelisolatie levert hieraan de grootste bijdrage.

Een symbolische bekroning van de succesvolle samenwerking kon niet uitblijven. Moritz: “Toen de fundering van het pand eenmaal stond, nog voordat het gevelsysteem werd geïnstalleerd, schreven we samen met de kinderen onze namen in het skelet. Zij staan dus onzichtbaar vereeuwigd in dit pand, als een soort tijdscapsule in de gevel.”

Betaalbare kwaliteit

Moritz kijkt in ons interview met een lach op zijn gezicht terug op het project. “Dit is de goedkoopste school die we ooit hebben ontworpen, maar met zoveel kwaliteit. Echt bijzonder. Bij de oplevering dacht ik nog: dit smaakt naar meer.” Zo gezegd, zo gedaan. Niet veel later startte 19 het atelier op basis van een Design&Build-aanvraag van Nijhuis met de renovatie van zes flats aan de Caenstraat in Doetinchem. Elke flat voorzien van een gevel met vlakvullende vijfhoeken. “Ook toen werden we weer geconfronteerd met hoe lastig die wiskundige formules zijn toe te passen. Het was een hele zoektocht, maar ook dit is gelukt.”

© Ronald Tilleman

In de zomer van 2017, in de NRC van 26 en 27 augustus, las Moritz wederom over de vlakvullende vijfhoek die hem twee jaar daarvoor inspireerde. ‘Alle vlakvullende vijfhoeken zijn nu gevonden’, kopte het artikel. Die vijftiende ontdekking, waarop de gevel van De Garve is gebaseerd, bleek de laatste vlakvullende vijfhoek.

Dit artikel komt uit Stedebouw en Architectuur 06/2017. Download de editie nu gratis in onze nieuwe bibliotheek.

Auteur: Reinoud Schaatsbergen